از مرتضی رضایی با عناوینی همچون «سردار بیتصویر» و «سردار خاکستری و سردار سایهها» یاد میشود: عنوان اول در ستایشاش و در رسانههای وابسته به حکومت و عنوان دیگر در مذمت او و در اشاره به «فساد گسترده و قدرت پشتپردهی» این سردار سپاه پاسداران.
پردهنشینی سردار مرتضی رضایی موجب شده است که اطلاعات کمی از او در رسانههای داخلی پیدا شود، و حتی رسانههای وابسته به سپاه پاسداران از قبیل، تسنیم، خبرگزاری دفاع مقدس، فارس و مشرقنیوز از او به عنوان «پررمز و رازترین فرمانده» و «فرماندهی گمنام» یاد کنند.
در گزارشی که وبسایت مشرقنیوز در دیماه ۱۳۹۱ منتشر کرده، آمده است «این حقیقت غیر قابل انکار است که او پررمز و رازترین مرد سپاه پاسداران» است. در این گزارش از تخصص مرتضی رضایی یعنی «عملیات اطلاعاتی» و همچنین روحیهی «رسانهگریز» او به عنوان دلایل این مساله نام برده شده است.
منتقدان اما چنین خصلتی را به قدرت پنهان مرتضی رضایی نسبت میدهند. برای نمونه، محمدرضا حاجیاننژاد از فرماندهان سپاه پاسداران که در خرداد ۱۳۹۳ به قتل رسید، در کتاب خود از سردار مرتضی رضایی به عنوان «سردار سایهها» یاد کرده و نوشته است که او و همدستاناش با انجام «کودتای ۸۸» و «تصاحب بخش عمدهای از نظام»، «مشغول غارت ما» هستند.
فعالیتهای اقتصادی این سردار سپاه اما به اولین سالهای پس از انقلاب ۱۳۵۷ برمیگردد؛ به مصادرهی اموال هژبر یزدانی، سرمایهدار دوران پهلوی.
نخستین گامهای مرتضی رضایی
مرتضی رضایی در تیرماه ۱۳۵۹ و با حکم ابوالحسن بنی صدر، رئیس جمهوری وقت به عنوان فرمانده سپاه پاسدران انقلاب اسلامی منصوب شد. این حکم به تایید روحالله خمینی، رهبر انقلاب اسلامی رسید و او به عنوان چهارمین فرمانده سپاه، جانشین عباس آقازمانی (ملقب به ابوشریف) شد.
فرماندهی مرتضی رضایی بر سپاه پاسداران یک سال به طول انجامید و او در شهریورماه ۱۳۶۰، مقام خود را به محسن رضایی سپرد. فعالیت او در این یک سال اما با نام یکی از سرمایهداران دوران پهلوی گره خورد. بنا بر گزارشی که در وبسایت زیتون منتشر شده، آمده است که در جریان مصادرهی اموال هژبر یزدانی، کاخ هژبر در فرمانیه تهران به تصرف سپاه پاسداران درآمد و این مقارن با دورهای بود که مرتضی رضایی به عنوان فرمانده سپاه پاسداران مشغول به کار بود.
مصادرهی اموال هژبر یزدانی در کتاب «بنیاد در آیینه تاریخ»، که تاریخچهی بنیاد مستضعفان و جانبازان انقلاب اسلامی را مرور میکند، نیز آمده است. براین اساس، هیئتی از سوی روحالله خمینی، رهبر انقلاب اسلامی، مسئول سرپرستی اموال هژبر یزدانی شدند و بخش عمدهی اموال نیز به بنیاد مستضعفان رسید.
مجتمعهای کشاورزی در مناطق مختلف ایران، کارخانههای تولید قند، تولید پنبه و تولید کفش، سهام بانک صادرات و بانک ایرانیان از جمله اموال هژبر یزدانی به شمار میروند. از میان پرشمار اموال متعلق به هژبر یزدانی، مالکیت مجتمعی بزرگ در خیابان فرحآباد (پیروزی) به سپاه پاسداران انقلاب رسید که به مقر فرماندهی سپاه تبدیل شد.
تصویر مرتضی رضایی در جلسه شورای عالی دفاع ملی از معدود تصاویری است که از او در رسانههای داخلی یافت میشود. او در این جلسه که در مهرماه ۱۳۵۹ برگزار شده است در کنار یاسر عرفات، رئیسجمهوری پیشین حکومت خودگردان فلسطین، محمد منتظری، کمال خرازی و محمدعلی رجایی دیده میشود.
از فعالیتهای مرتضی رضایی در دوران جنگ اطلاعات چندانی منتشر نشده است. در همین رابطه در گزارش مشرقنیوز آمده است که نام مرتضی رضایی «به طرز کمنظیری» در تاریخ جنگ ایران و عراق «گم شد» و «قدیمیترین بچههای سپاه و جنگ هم به سختی ردی از او داشتند».
نام او پس از بیش از یک دهه و در سال ۱۳۷۲ بار دیگر مطرح میشود؛ در خبری کوتاه درباب حکم انتصاب از سوی علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی. مرتضی رضایی در این سال از سوی رهبر جمهوری اسلامی به عنوان رئیس سازمان حفاظت اطلاعات سپاه پاسداران منصوب شد.
او در حالی از سوی علی خامنهای منصوب شد که تا پیش از آن، فرمانده کل سپاه پاسداران، مسئول سازمان حفاظت اطلاعات سپاه را منصوب میکرد. چنین خرق عادتی حکایت از رابطهی نزدیک علی خامنهای و مرتضی رضایی دارد.
مرتضی رضایی همچنین در سال ۱۳۸۵ از سوی رهبر جمهوری اسلامی به عنوان جانشین فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منصوب شد. به گزارش مشرقنیوز، او در چند سال اخیر هیچ مسئولیتی در سپاه نداشته و روزهای بازنشستگی خود را سپری میکند.
فعالیتهای اقتصادی مرتضی رضایی
جستوجوی نام مرتضی رضایی در آگهیهای روزنامه رسمی کشور نشان میدهد که او از سال ۱۳۹۰ عضو هیئت مدیرهی شرکتهای متعددی از قبیل یکتا سازان اورامان شمال غرب، کشت و صنعت مبین دام نیکان، موسسه بنیاد تعاون سپاه، مزرعه خوشه طلایی ایرانیان، مؤسسه بنیاد خیریه فاطر صادق و دام و کشت سبزینه آفتاب برکت بوده است.
براساس آگهیهای روزنامه رسمی، او در سالهای گذشته، مقام و سهام خود در برخی از این شرکتها را به پسرش مصطفی رضایی منتقل کرده است. مصطفی رضایی نیز با گسترش این شرکتها و زیرمجموعههای آن، لایههای تودورتویی از شرکتهای متعلق به خود را در زمینههای گوناگون از قبیل صنعت گردشگری، حمل و نقل و به ویژه دامداری ایجاد کرده است.
شرکت روغن موتور لیا در شهرک صنعتی قزوین از نخستین شرکتهایی است که مصطفی رضایی در سال ۱۳۷۹ تاسیس کرد. براساس آگهیهای روزنامه رسمی کشور، شرکتهای مرتبط با او در سالهای اخیر افزایش چشمگیری داشته است که از جملهی آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
توسعه هتلهای بینالمللی کوثر، آیندهسازان اقتصاد ایرانیان، شرکت رنوس، حمل و نقل سمن راه موعود، کشاورزی و دامپروری آرمان سبز دلسا، کران جهان گستر، پویا تجارت بنداد، مزرعه خوشه طلایی ایرانیان، پویا تجارت بنداد، نگین دام پنجاب، سیمرغ سبز جماران، دام و کشت سبزینه آفتاب برکت، آتیهسازان خویشاوند، سرمایه گذاری و بازرگانی سفیر نامی گستران، بهار شباب، کشاورزی ودامپروری سحر طالبآباد، فیروز دام، کشاورزی میانکاله، فرهنگی و علمی تهذیب اندیشه، کشاورزی و دامپروری رهاورد زرین ردکا، مهندسی کوثر صنعت پژوهان، مؤسسه خدمات فرهنگی علمی هنری غیرانتفاعی ثامنالحجج، حمل و نقل بین المللی پیوند ترابر آسیا، سرمایهگذاری و بازرگانی تدبیرگران طلوع فجر، کشاورزی مکانیزه ودامداری دیمه مهدی شهر، کشت و صنعت مبین دام نیکان، پرشیا کالا گستر، سنگ آذرین انوشه، طلوع گستران کیش، ارمگان میزبان پیشتاز، کشاورزی و دامپروری مزرعه دام دوش، توسعه و گسترش صنعت گردشگری آفتاب هشتم، آنی گشت تهران، نصر گستران بهشهر، دامپروری و کشاورزی پروار سمنان، دام راهیان جمکران قم، تلاشگران فلق، نوین ظرف ریتون، سرمایه گذاری و بازرگانی عصر اندیشه، سازه گستران بروج، خدمات درمانی و بهداشتی غیرانتفاعی فاطمه امالائمه، فرهنگی وورزشی کوثر ورزش، تولیدی و صنعتی راه اندود مارون.
اغلب این شرکتها دارای چندین زیرمجموعه هستند و به همین دلیل تعداد شرکتهای مرتبط با مصطفی رضایی به بیش از اینها میرسد. فهرست بلندبالای شرکتهای مرتبط با مصطفی رضایی همچنین نشان میدهد که سرمایهی عظیم این خانواده ریشه در مصادرهی اموال هژبر یزدانی دارد چراکه اغلب این شرکتها در زمینهی دامداری و کشاورزی فعالیت دارند.
این موضوع بهویژه وقتی آشکار میشود که برخی از این شرکتها از جمله شرکت فیروز دام و شرکت کشاورزی مکانیزه و دامداری دیمه مهدیشهر در سمنان قرار دارند که محل تولد هژبر یزدانی و محل برخی از دامداریهای متعلق به او بوده است.
علاوه براین، نام دیگر اعضای خانوادهی رضایی در ترکیب هیئت مدیرهی برخی شرکتها دیده میشود که از جملهی آنها میتوان به نام زینب رضایی در شرکت آتیهسازان خویشاوند اشاره کرد.
در همین رابطه، محمدرضا حاجیاننژاد در کتاب خود، فریاد عدالت یک سرمچار، نوشته است که در سال ۱۳۸۸ به دلیل نبود سرمایه و بدهی، تصمیم به واگذری مجموعه کارخانه و معادن نجم گرفته میشود و در این میان، شرکت سرمایهگذاری فلق ۱۰۰ درصد مجموعه کارخانه و معادن نجم را در سال ۱۳۸۹ خریداری میکند. حاجیاننژاد از مرتضی رضایی به عنوان «مالک اصلی» شرکت فلق نام برده و نوشته است که این شرکت از سوی پسرش مصطفی با نام مستعار «مسعود» و برادرزناش اداره میشود.
به نوشتهی حاجیاننژاد، شرکت فلق علیرغم تعهد خود برای پرداخت بدهیهای مجموعه نجم، این بدهیها را پرداخت نکرد و سردار رضایی در یک مکالمهی تلفنی با حاجیاننژاد در سال ۱۳۹۰ اصل خرید مجموعهی نجم و تعهد پرداخت بدهی را انکار کرد.
بنا بر ادعای حاجیاننژاد، مرتضی رضایی ارتباطات نزدیکی با مقامات قوهی قضائیه از جمله غلامحسین محسنیاژهای و سید محمود هاشمی شاهرودی داشته و از این طریق توانسته اسناد مرتبط با خرید مجموعهی نجم را از بین ببرد.
در بخشهایی از این کتاب به نقل از مقامات بلندپایهی سپاه خطاب به حاجیاننژاد آمده است که «آقا مرتضی فرقی با ھشتپا ندارد. تو اولین گرفتار نیستی. او خیلی از بچهھای حفاظت اطلاعات سپاه و اطلاعات کل سپاه را گرفتار خود کرده است. حتی بعضیھا در زندان سپاه بسر میبرند».
جستوجوی نام مجموعه کارخانه و معادن نجم در اینترنت به هیچ جایی ختم نمیشود. جستوجوی نام نجم در وبسایت روزنامه رسمی کشور نیز ما را به سه شرکت در شهرهای تهران و اصفهان میرساند که عبارت «منحل شده» در توضیح آنها آمده است. از آنجا که اطلاعات دیگری دربارهی این شرکتها نوشته نشده، نمیتوان درباب نسبت این شرکتها با شرکت اشاره شده در کتاب حاجیاننژاد اطلاعاتی به دست آورد.
محمدرضا حاجیاننژاد از فرماندهان سابق یگان ویژه هجرت در سال ۱۳۹۳ به قتل رسید. او که بنا به ادعای خودش وارد فعالیتهای اقتصادی شده بود، در کتاب سهجلدی خود، اتهاماتی از قبیل حذف فیزیکی، خرید و فروش غیرقانونی ارز، کودتا و دخالت در انتخابات، قاچاق و فعالیت گستردهی اقتصادی را متوجه شماری از سرداران و مقامات سپاه کرد که مرتضی رضایی از جملهی آنها بود.
حاجیاننژاد همچنین پیش از مرگش ادعا کرده بود که مرتضی رضایی از معتمدان علی خامنهای و پسرش، مجتبی است و با حمایت آنها توانسته تمام فعالیتهای غیرقانونی خود را پیش ببرد. او البته هرگز سندی در خصوص ادعاهای خود منتشر نکرد.
این اتهامات در حالی علیه مرتضی رضایی مطرح شده که برخی از اعضای هیئت مدیره در شرکتهای زیر نظر او، در سالهای اخیر با اتهامات فساد اقتصادی روبرو شدهاند.
در این میان میتوان به محسن سجادینیا و عیسی شریفی در هیئتمدیرهی بنیاد خیریه فاطر صادق اشاره کرد که نامهایشان با پروندهی فساد در هلدینگ یاس گره خورده است.
عیسی شریفی در پرونده هلدینگ یاس به جرم مشارکت در کلاهبرداری باندی، مشارکت در پولشویی و برداشت و تصاحب غیرقانونی به ۲۰ سال حبس تعزیری، جزای نقدی و استرداد وجوه تحصیلی محکوم شد.
نام محسن سجادینیا با نام مستعار محمود سیف نیز با پروندهی فساد در سپاه پاسداران گره خورده است. او همچنین در فهرست تحریمهای آمریکا قرار دارد و در سال ۱۳۸۶ (۲۰۰۷) به همراه همسرش به جرم خرید دوربینهای دید در شب در اتریش بازداشت شد.
در همین رابطه، پایگاه خبری اقتصادنیوز در میانهی تیر ۱۴۰۰ نوشت که «پرونده یاس ۱۸۵ جلد است و تاکنون کیفرخواست پنج جلد اول آن صادر شده و کیفرخواست مرحله دوم در راه است».