کلاهبرداری‌های میلیاردی در پوشش ستاره‌مربع‌ها

جلال بهرنگی، روزنامه نگار

رسانه‌ها در ایران برنامه‌های ستاره‌مربع را فسادانگیز دانسته و برآورد کردند که فقط در سال ۹۷ بیش از۶۰۰  میلیون تراکنش با مبلغی بیش از ۴۰ هزار میلیارد ریال از جیب مشترکان همراه اول برداشته شده است.

ستاره‌مربع‌ها چطور عمل کردند؟

همه چیز با یک #کد* شروع شد. علاقه‌مندان شرکت در مسابقات تلویزیونی و قرعه‌کشی‌های صداوسیما فقط کافی بود یک کد را همراه ستاره مربع وارد کنند. براساس دستورالعمل‌های ارسالی اپراتور همراه اول، بابت هر پیامک ارسالی یا دریافتی و استفاده از اپلیکیشن روبیکا، مبالغی از مشترکان کم می‌شد؛ این رقم در سال ۹۷ به ازای هر پیامک ۳۰۰ تا ۶۰۰ تومان و در سال ۹۹ تقریبا چهار برابر گزارش شده است.

با اضافه شدن خدمات “ارزش افزوده” توسط اپراتور همراه اول،  شرکت‌کنندگان در مسابقات و قرعه‌کشی‌ها باز هم مجبور بودند از دستورالعمل‌ها یا همان “کدهای دستوری” پیروی کنند.

ستاره‌مربع‌ها در ۷۹ برنامه مشارکتی با صداوسیما از جمله خندوانه، برنده باش، کودک شو، فرمول یک و ۹۰ ورزشی عادل فردوسی‌پور فعالیت داشتند. مجریان برنامه‌ها هم دائما از مخاطبان می‌خواستند برای شرکت در قرعه‌کشی، عدد موردنظر را به ستاره کد مربع ارسال کنند.

با همین ترفندهای ساده که ابتدا با پیامک شروع شد و تا خدمات ارزش افزوده پیش رفت، شرکت توسکا متعلق به همراه اول و با شراکت صداوسیما از طریق “درگاه‌های پرداخت الکترونیکی” مشترکان زیادی را به دام انداختند؛ دامی که اگرچه رقم نهایی آن مشخص نیست ولی میلیاردها تومان برآورد شده است.

تراکنش‌ها چقدر بودند؟

در کشاکش هشدارهای بانک مرکزی در مورد ناامن بودن استفاده از درگاه‌های پرداخت الکترونیکی، وبسایت خبرآنلاین، نزدیک به اصولگرایان ۲۵ اردیبهشت ۹۸ در گزارشی به بخش‌هایی از فعالیت‌های “فسادانگیز ستاره‌مربع‌ها” اشاره کرد و نوشت که در “سال ۹۷ بیش از ۶۰۰ میلیون تراکنش با مبلغی بیش از ۴۰ هزار میلیارد ریال” از طریق کدهای ستاره مربع‌ها و درگاه‌های پرداخت الکترونیکی منتقل شده است.  ارقام مربوط به سال های ۹۸ و ۹۹ به شکل رسمی منتشر نشده است، چراکه  بانک مرکزی اعلام کرد به دلیل حجم بالای تراکنش ها در کشور، امکان تفکیک تراکنش ستاره‌مربع‌ها از بقیه ممکن نیست. رسانه‌های اقتصادی اما از درآمد چند ۱۰ میلیارد تومان صحبت کرده‌اند.

همین مقدار کافی بود تا خبرگزاری تسنیم از راه‌اندازی “کازینوی حلال” در صداوسیمای زیرنظر رهبر جمهوری اسلامی انتقاد کند. همزمان سه روحانی مرجع تقلید (مکارم شیرازی، شبیری‌زنجانی و نوری همدانی) کسب درآمد به شیوه قرعه‌کشی را “جایز” ندانسته و یا “حرام” اعلام کردند.

ستاره‌مربع‌ها از کجا سبز شدند؟

افزایش مبالغ “هر قرعه‌کشی تا ۵۰۰ میلیون ریال” باعث شد برخی رسانه‌ها پیگیر شرکت “پشت‌پرده” کدهای دستوری یا همان ستاره‌مربع‌ها باشند. اردیبهشت ۹۸ خبرگزاری تسنیم بدون اسم بردن از شخص یا ارگانی، نوشت که “یک شرکت بزرگ در زمینه سرویس‌های ارزش‌افزوده” به عنوان حامی ‌مالی، انحصار تبلیغات برنامه‌های صداوسیما را مال خود کرده است.‌

صحبت از شرکتی به نام “توسکا” بود که کمتر رسانه‌ای درباره فعالیت‌های آن در ستاره‌مربع‌ها گزارشی منتشر کرده بود. توسکا در واقع همان شرکت مجری خدمات ارزش افزوده و ارایه‌کننده نرم‌افزار روبیکا بود که در یک توافق مالی با صداوسیما، انحصار تبلیغات در مسابقات، برنامه‌های سرگرمی ‌و قرعه‌کشی‌های را مال خود کرد.

این توافق شامل “امتیاز تبلیغات مرتبط با خدمات ارزش افزوده و اپلیکیشن‌ها” به مدت سه سال (از شهریور ۹۶ تا شهریور ۹۹) و به مبلغ یکهزار میلیارد تومان بود. قبل از توسکا، قرار بود هلدینگ یاس متعلق به بنیاد تعاون سپاه پاسداران، مجری انحصاری تبلیغات این سازمان باشد. ارقام مستندی از این توافق نافرجام در دست نیست، با این حال در برخی گزارش ها به رقم ۴۰۰ میلیارد تومان اشاره شده است.

توسکا بعد از افشای فسادهای مالی در هلدینگ یاس، یکه‌تاز میدان شد و با توسعه فعالیت‌هایش و علی‌رغم هشدارهای بانک مرکزی مبنی بر ضریب امنیتی پایین نقل و انتقالات مالی، اپلیکیشن روبیکا را به ستاره‌مربع‌ها اضافه کرد. ادعای روبیکا این بود که با این سرویس جدید ارزش افزوده، شرکت‌ در مسابقات “آسانتر”، هزینه ها “کمتر” و نقل و انتقالات مالی “امن‌تر” خواهد بود.

* اپراتور رایتل و فساد فامیلی آقای وزیر

اواخر سال ۹۷ اما تعداد زیادی از مخاطبان برنامه‌های صداوسیما اعلام کردند مبالغ قبض‌های موبایل‌شان بیشتر از قبل شده است. همان زمان محمدجواد آذری‌جهرمی، وزیر ارتباطات از “کلاهبرداری‎های کلان” در ستاره‌مربع‌ها و اپراتور همراه اول خبر داد و گفت که علیه شرکت توسکا شکایت کرده و “پرونده به مراجع قضایی تحویل شده” اما این شکایت بعدها پس گرفته شد.

پشت‌پرده سهامداران توسکا چه خبر است؟

سال ۹۹ عبدالله رمضان‌زاده، یکی از اعضای دولت اول اصلاحات در صفحه توئیتر خود از توسکا نام برد و پرسید که ‌این شرکت “متعلق به کدام صاحب قدرت است و مدیران آن چه کسانی هستند که رئیس صداوسیما‌ اینقدر صریح از منافع آن در مقابِل مصوبه ستاد مبارزه با کرونا دفاع می‌کند؟”

این سئوال بعد از آن پرسیده شد که به استناد یک ویدئو، حسن روحانی در یکی از جلسه‌های ستاد ملی مقابله با کرونا از رئیس صداوسیما خواسته بود تا در روزهای محدودیت‌های کرونایی، “فروش آنلاین شرکت‌ها به صورت رایگان یا با تخفیف” تبلیغ شوند. اما عبدالعلی علی‌عسگری ‌این کار را غیرممکن دانسته و گفته بود در ‌این صورت شرکت توسکا شکایت می‌کند.

سرنخ شرکت توسکا و سهامداران آن در نهایت به مجموعه‌های  اقتصادی زیرنظر دفتر علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ‌می‌رسد؛ مجموعه‌ای که توسکا تنها یکی از شرکت‌های خردپای آن است.

* همه شرکت‌های اقتصادی موسسات زیرنظر حسن خمینی

به استناد داده‌های وبسایت ثبت شرکت‌ها، توسکا با نام اصلی شرکت “توسعه کسب‌وکار‌ایرانی” در ۱۶ مهر ۹۶ تاسیس شد. سهامداران اصلی توسکا شرکت‌های “ارتباطات سیار”(همراه اول)،”نقش اول کیفیت”  و “سرمایه‌گذاری توسعه نور دنا” هستند. به استناد بررسی‌های رادیو فردا، این سه شرکت، روابط شبکه ای پیچیده‌ای با شرکت‌های “گسترش الکترونیک مبین”، “مخابرات ‌ایران” و “سرمایه‌گذاری مهر اقتصاد مبین”» دارند؛ نشانه‌ای از ساختاری که می‌تواند ردپای فسادهای مالی و سوءاستفاده‌ها را به‌راحتی برملا نکند.

بررسی‌های بیشتر نشان داد همه ‌این شرکت‌ها در زیرمجموعه “هلدینگ تدبیر” متعلق به “ستاد اجرایی فرمان امام” و تحت مدیریت دفتر خامنه‌ای هستند. ارتباط نهادهای اقتصادی زیرنظر رهبر جمهوری اسلامی در اداره توسکا و ماجراهای ستاره‌مربع‌ها، از سال ۹۸ توجه رسانه‌ها و وبسایت‌های  نزدیک به حاکمیت را هم جلب کرد. برای نمونه وبسایت خبری “انتخاب” در گزارشی، “نقش سهامداران در مدیریت و مالکیت توسکا” را زیرسئوال برد و با احتیاط به “ارتباط احتمالی” این شرکت با نهادهای اقتصادی مرتبط با دفتر خامنه‌ای اشاره کرد.

* پرونده فساد بانک دی وابسته به بنیاد شهید

به دنبال انتشار مطالب مشابه در دیگر وبسایت‌ها، روابط عمومی ‌توسکا واکنش نشان داد. برای نمونه در جوابیه‌ای این شرکت که ۱۲ فروردین ۹۹ در انتخاب منتشر شد، آمده که “وزارت ارتباطات، ستاد اجرایی فرمان امام و همراه اول نقشی در مدیریت یا مالکیت توسکا یا (اپلیکیشن) روبیکا ندارند و از آنجایی که شرکت توسکا کارگزار همراه اول در اجرای قرارداد صدا‌و‌سیما بوده است، قرارداد مذکور از آذرماه ۹۸ از شرکت توسکا منفک و به همراه اول منتقل گردیده و شرکت مذکور هیچ فعالیتی در‌ این زمینه ندارد”.

با افزایش انتقادها، ستاد اجرایی فرمام امام هم با صدور اطلاعیه ای مدعی شد هیچ گونه ارتباطی با توسکا ندارد. از این ستاد به عنوان یکی از امپراتوری‌های مالی زیرنظر رهبر جمهوری اسلامی ‌یاد می‌شود. نزدیک به ۴۰ شرکت وابسته به ‌آن در فهرست سیاه تحریم‌های آمریکا قرار دارند. خبرگزاری رویترز اواخر سال ۹۲ در گزارشی نوشت که این ستاد از سال ۸۶ با سرمایه‌گذاری در بزرگترین بانک‌های کشور و فعالیت در حوزه‌هایی مانند بورس، بیمه، انرژی و تولید سیمان “سالانه میلیاردها دلار” درآمد دارد.

نقش آقازاده‌ها در ستاره‌مربع‌ها چیست؟

براساس گزارش رسانه‌های داخل کشور و بررسی اظهارات مسئولان و وابستگان حاکمیت جمهوری اسلامی، آقازاده‌ها در صف اول امتیازهای ستاره‌مربعی و دریافت مجوز شرکت‌های خدمات ارزش افزوده بوده‌اند. شاهد مثال آن، دو نمونه زیر است:

۱-محمدحسین حجازی

او با رانت حضور پدرش “علی‌اصغر حجازی” در دفتر رهبر جمهوری اسلامی، امتیاز یکی از شرکت‌های خدمات ارزش افزوده به نام “نماد گستر ارتباط همراه پایا” را دریافت کرد. به مدت دو سال عضو هیات مدیره آن شد و شهریور ۹۷ از شرکت کناره گرفت. این کناره‌گیری بدون اجر و مزد هم نبوده و براساس آگهی روزنامه رسمی که سایت زیتون منتشر کرده، این آقازاده در آن سال “۶۰۰ میلیون تومان حق‌السهم” دریافت کرده است.

در زمان بررسی پرونده فساد مالی و اختلاس ارزی مهدی جهانگیری در بانک گردشگری، محمدحسین حجازی یکی از اعضای هیات مدیره شرکت توسعه فناوری و اطلاعات گردشگری ایران وابسته به بانک گردشگری بوده است. همان زمان تردیدهایی در مورد روابط دفتر خامنه‌ای، حجازی و جهانگیری مطرح شده بود که هیچ وقت رسیدگی نشد.

۲- محمدرضا علی‌عسگری

او پسر عبدالعلی علی‌عسگری، رئیس صداوسیماست که چند سال مدیرعامل شرکت “توسعه فناوری رسانه ‏سروش” بود؛ همان شرکتی که پیام‌رسان سروش را پشتیبانی می کند. وبسایت انتخاب آذر ماه ۹۷ با نام بردن از محمدرضا علی‌عسگری نوشت که “یک ژن خوب دیگر در صداوسیما تاکنون توانسته خود را از دید عموم پنهان نگه دارد”. اشاره‌ و کنایه‌ای به روابط هزارفامیل در تقسیم مسئولیت‌ها در صداوسیما.

اردیبهشت ۹۸ هم پایگاه خبری جماران، توئیت محمد مهاجری، فعال سیاسی اصولگرا را منتشر کرد که به نقش پسر رئیس صداوسیما در ماجرای ستاره‌مربع‌ها و پیام‌‎رسان سروش اشاره کرده بود.

مهاجری نوشته بود: “پیشنهاد می‌کنم آقای ‎ علی عسگری نقش ‎ آقازاده محترم در پیام‌رسان سروش و بازی ستاره‌مربع را تکذیب کند و ایضا توضیح دهد از قمارهای اخیر چقدر به جیب سیما رفته و چقدر به دلال‌ها رسیده و دلال‌ها چه کسانی‌اند. اگر چنین شود مثل برخی مدیران سابق صداوسیما، بعد از کناره‌گیری دچار حاشیه نمی‌شود”.

یکی دیگر از اتهامات متوجه محمدرضا علی‌عسگری که هرگز پیگیری نشد، مبهم بودن هزینه‌کرد پنج میلیارد تومان وام دولتی برای توسعه پیام‌رسان سروش است. با وجود این ابهامات، این آقازاده خواستار افزایش مبلغ وام تا ۱۰۰ میلیارد تومان شده بود.

* المکاسب؛ آدرس پدیده آقازادگی

عاقبت چه شد؟

با وجود جنجال بر سر درآمدهای میلیاردی شرکت توسکا و صداوسیما از کدهای دستوری و سوءاستفاده از اعتماد مردم به رایگان بودن این خدمات، تاکنون میزان درآمد اپراتور همراه اول، صداوسیما و شرکت‌های خدمات ارزش افزوده اطلاع‌رسانی و شفاف‌سازی نشده است. خبرآنلاین سال ۹۸ درآمد توسکا از ستاره‌مربع‌ها را چند ۱۰ میلیارد تومان برآورد کرد.

در این میان، مقامات قوه قضائیه حتی به بهانه پیگیری حقوق عمومی و یا “کلاهبرداری الکترونیکی” به موضوع ورود نکردند. برخی ناظران دلیل آن را وابستگی توسکا به ارگان‌های زیرنظر دفتر رهبر جمهوری اسلامی می دانند.

این وابستگی باعث شده تا به نوشته روزنامه دنیای اقتصاد، اپلیکیشن روبیکا از یک طرف برند نخست تبلیغات صداوسیما تبدیل شود و از طرف دیگر در طرح‌های ملی مانند اپلیکیشن “شاد” (مربوط به آموزش و پرورش) مشارکت کند.

این اپلیکیشن از دو سال گذشته هم به بازار سفارش از مراکز میوه‌و‌تره‌بار شهرداری تهران راه پیدا کرده است.

در این میان اپراتور همراه اول بیکار ننشست و با راه‌اندازی شرکت “ایوانو” و با ادعای “اپراتور اول دیجیتالی”، وظایف شرکت توسکا را در شکل و قالب جدیدی ادامه می‌دهد؛ شاید ترفند جدید دیگری برای خالی کردن جیب مردمی که به قرعه‌کشی‌ها دل خوش کرده‌اند.

####