فساد مالی مدیران هلال اهمر؛ در حلقه رندان

جلال بهرنگی، روزنامه نگار

پرونده اختلاس و فساد مالی در جمعیت هلال احمر، زمانی رسانه ای شد که مردم کرمانشاه و گلستان بعد از دو سال پیاپی گرفتار شدن در زلزله و سیل، بیشتر از هر زمان دیگری محتاج کمک‌ها و امدادرسانی بودند.

زمزمه‌های فساد در هلال احمر

سال ۹۸ و بعد از اشاره‌های مستقیم چند نماینده مجلس به وجود تخلفات و فساد مالی گسترده در مجموعه جمعیت هلال احمر، برخی رسانه‌ها پیگیر موضوع شدند. پیش از این، جلال محمودزاده، نماینده مهاباد در جلسه علنی مجلس و در گفتگو با رسانه‌ها از فساد و تخلفات متعدد در سازمان هلال احمر به ریاست علی اصغر پیوندی خبر داده بود. یکی از این تخلفات به ادعای آقای محمودزاده، واگذاری ۵۱ درصد سهام بیمارستان ایران در دوبی به یک “شریک اماراتی” بود که تحقیقات بیشتر قضایی  نشان داد قرارداد این واگذاری با اطلاع و دستور مستقیم رئیس هلال احمر انجام شده است.

محمود صادقی، نماینده پیشین مجلس ‌دهم ابعاد دیگری از پرونده فساد در هلال احمر را مطرح کرد. او در صفحه توئیتر خود از وجود فساد در املاک متعلق به هلال احمر و اختلاس در پروژه‌هایی مانند مهاباد و زمین‌های منطقه ازگل تهران نوشت و آنها را “نمونه‌های نگران‌کننده‌ از شیوع مناسبات ناسالم” در این سازمان ارزیابی کرد.

چه کسانی بازداشت و دستگیر شدند؟

پیش از دستگیری آقای پیوندی به عنوان متهم اصلی پرونده فساد مالی، تعدادی از مسئولان ستادی هلال احمر و همچنین مدیران ارشد شرکت‌های وابسته به هلال احمر بازداشت شدند. سال ۹۷ رسانه‌های ایران خبر بازداشت دو نفر از مسئولان به نام‌های روح‌اله فروزش، معاون حقوقی و امور مجلس و علی‌اکبر پرواز، مدیرکل دفتر برنامه و بودجه هلال احمر را منتشر کردند. مدتی بعد دکتر علی فرجی، مدیرعامل سازمان تدارکات پزشکی وابسته به هلال احمر نیز در ارتباط با این پرونده بازداشت شد.

آذر ماه ۹۸ نیز علی‌اصغر پیوندی، رئیس هلال احمر که برخی رسانه‌ها به نسبت خویشاوندی او با حسن روحانی، رئیس جمهوری ایران هم اشاره کرده‌اند، در حالی توسط سازمان اطلاعات سپاه پاسداران بازداشت شد که برای حضور در یک نشست کاری، عازم خارج از کشور بود. او از مهر ماه سال ۱۳۹۶ تا آذر ماه سال ۱۳۹۸ ریاست جمعیت هلال احمر کشور را برعهده داشت. نام آقای پیوندی علاوه بر متهم اصلی پرونده فساد و اختلاس در هلال احمر، در پرونده فساد مالی او در زمان ریاست دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی هم ثبت شده است.

اسامی ‌۱۰ فرد دیگر در پرونده فساد مالی هلال احمر به عنوان متهم ثبت شده است. بررسی‌های بیشتر نشان داد تعدادی از نمایندگان مجلس عضو کمیسیون تلفیق که مسئولیت‌شان چانه زنی بر سر اختصاص بودجه به سازمان‌ها بوده نیز از جمله افرادی هستند که از هلال احمر مبالغ میلیونی رشوه گرفته‌اند. قوه قضائیه نام کامل این نمایندگان را اعلام نکرده است.

در چه مواردی فساد شده است؟

به دنبال شکایت سازمان بازرسی کل کشور و دستگیری رئیس هلال احمر در آذر ماه ۹۸، مقامات قوه قضائیه از تشکیل یک پرونده فساد در سازمانی خبر دادند که بخشی از هزینه‌هایش را از محل دریافت کمک‌های مردمی تامین می‌کند. سخنگوی قوه قضائیه ۹ ماه بعد از دستگیری رئیس هلال احمر اعلام کرد که مشارکت و عاملیت تعدادی از مدیران این سازمان در پرونده فساد مالی اثبات شده است.

جمعیت هلال احمر ایران به عنوان یک سازمان غیرانتفاعی، در ساختار خود دارای چندین سازمان است که مستقیماً با مسایل ارزی، خرید امکانات و واردات دارو سر و کار دارند. سازمان تدارکات پزشکی و دو شرکت “سرمایه‌گذاری هلال” و “نساجی هلال” از جمله این سازمان‌ها هستند.

کلیات موارد اتهامی ‌در این پرونده شامل”تصرف غیرقانونی در وجوه جمعیت هلال احمر و اختلاس، تحصیل مال از طریق نامشروع و معاونت در اختلاس، تضییع اموال و وجوه دولتی، اخذ رشوه و پورسانت، اختلاس و تصرف غیرقانونی در وجوه دولتی” است.

بررسی‌ها نشان داد که تخلفات و فساد در همه بخش‌ها و زیرمجموعه هلال احمر صورت گرفته است؛ اختلاس در سازمان تدارکات پزشکی از راه خرید و واردات دارو، تخلفات مدیریتی در کارخانه‌های نساجی و نیز واردات جنس از چین و توزیع آنها با برچسب ایرانی، نمونه‌هایی از موارد تخلف و فساد است.

پیش از این گزارش‌هایی به هیات رئیسه مجلس ارایه شده بود که با استناد به برخی بررسی‌ها و شواهد نشان می‌داد در کارخانه نساجی متعلق به هلال احمر، “مواد شوینده” خرید و فروش می‌شوند. جلال محمودزاده، نماینده مهاباد در صحن علنی مجلس با اشاره به این موضوع همچنین از تخلف دیگری پرده برداشت: “کالاهای اهدایی باکیفیت خارجی در انبارهای هلال احمر نگهداری می‌شود و مورد استفاده قرار نمی‌گیرد.”

رشوه‌خواری در خرید ۳ بالگرد

از دیگر موارد پرونده فساد مالی هلال احمر، ماجرای سفر خارجی چند نفر از مدیران ارشد به روسیه و امضای قرارداد خرید سه فروند بالگرد است. اگرچه این قراردادها به خرید بالگرد منتهی نشد، ولی در جریان رسیدگی‌ها مشخص شد که مدیران هلال احمر برای این خرید مبالغی رشوه پرداخته و دریافت کرده‌اند.

مقامات قوه قضائیه جزییات این مورد را اطلاع‌رسانی نکردند، اما کریم همتی، رئیس هلال احمر با تایید این تخلف به روزنامه شرق گفت: “در قرارداد قبل قیمت مطرح‌شده و قیمتی که داشتند پیش می‌بردند با واقعیت ماجرا فاصله زیادی داشت و این هم جای تأسف است که در یک سازمان امدادی چنین کارهایی رخ دهد.”

به گفته او در قرارداد قبلی خرید بالگردها، ردپای “فساد چندمیلیون دلاری” دیده شده است.

مبالغ اختلاس و فساد چقدر است؟

بررسی ابعاد مختالف این پرونده نشان می‌دهد سهم عمده فساد مالی و تخلفات در هلال احمر، متوجه رئیس آن و حلقه‌ همکاران او در سازمان‌ها و مراکزی از جمله وزارت بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، کمیسیون اقتصادی و تلفیق مجلس و نیز سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی  است.

اگرچه در بررسی‌های اولیه قوه قضائیه اعلام کرد ۱۴۰ هزار دلار، ۱۴۵ هزار یورو و انواع دیگر ارز به ارزش سه میلیارد و ۵۰۰ میلیون ریال از حساب‌های شخصی و اعضای خانواده آقای پیوندی کشف و توقیف کرده است، ولی دادگاه در نهایت علی‌اصغر پیوندی را به ۱۲ سال حبس تعزیری، رد مال، پرداخت حدود ۱۴۰ هزار یورو و انفصال دائم از خدمات دولتی محکوم کرد.

یکی دیگر از موارد این پرونده، پرداخت‌های کلان غیرقانونی به برخی نمایندگان مجلس، از جمله اعضای کمیسیون تلفیق و برخی کارمندان سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی است. بر اساس مستندات سازمان بازرسی کل کشور در سال ۹۷ مبلغ یک میلیارد و ۳۶۳ میلیون تومان و در سال ۹۸ یک میلیارد و ۹۸۵ میلیون تومان توسط هلال احمر به عنوان “بن و کارت هدیه” به این افراد پرداخت شده است.

در این میان روح‌الله فروزش، معاون وقت پارلمانی هلال احمر  و یکی از متهمان پرونده، حدود ۷۰ میلیون ریال به عنوان “مابه‌التفاوت حق‌الزحمه همایش‌های آموزشی” و ۵۰۰ میلیون ریال تحت عنوان “جبران زحمات در تهیه بودجه سال ۹۸ ” دریافت کرده است.

او با رای دادگاه به تحمل ۷۴ ضربه شلاق تعزیری و منع اشتغال در سمت‌های مدیریتی هلال احمر به مدت دو سال محکوم شد. متهمان دیگر این پرونده که با نام‌های «ع.ن.ک.م»، «ح.د»، «د.و.س»، «م.ع»، «ف.و.ک»، «ع.ا.پ» «م.ع.ح.ا»، «ح.ع» و «ر.ف» معرفی ‌شدند نیز به مجازات‌هایی شامل شلاق و منع اشتغال در سمت‌های مدیریت و جزای نقدی محکوم شدند. دستگاه قضایی جمهوری اسلامی تا کنون جزئیات بیشتری درباره این دسته از متهمان و احکام آنها منتشر نکرده است.  

ردپای فساد و سوءاستفاده از بودجه و درآمدهای هلال احمر در زمان ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد نیز دیده می‌شود. به گزارش رسانه‌ها، در آن زمان مبلغ ۱۲۰ میلیارد تومان از بودجه هلال احمر برای خرید موتور هواپیماهای امداد و نجات اختصاص یافت ولی ۱۰۵ میلیارد تومان برای این منظور درنظر گرفته شد و ۱۵ میلیارد تومان باقیمانده به منظور “مصارف فرهنگی در عتبات عالیات” در اختیار یکی از نزدیکان رئیس دولت قرار گرفت. دستگاه‌های نظارتی  ایران هنوز از این پرونده به عنوان یکی از حلقه‌های مفقود هفت پرونده “فساد کلان” در دوره ریاست جمهوری احمدی‌نژاد نام می‌برند؛ هفت پرونده‌ای که هنوز مسکوت مانده‌اند.