فسادهای صندوق بازنشستگی کشوری؛ از ۱۲۰ میلیون دلار تا ۱۰ میلیون تومان!

جلال بهرنگی، روزنامه‌نگار

رسانه‌های ایران از سال ۹۳ در حالی سرگرم پرونده‌های فساد بودند که افشاگری جدید، نگاه‌ها را به صندوق بازنشستگی کشوری جلب کرد. ارقام این فسادها به حدی بوده که رسیدگی به آنها هنوز ادامه دارد.

اواخر آذر ۹۴، مدیرعامل صندوق بازنشستگی کشوری با انتقاد از وضعیت نابسامان معیشتی بازنشستگان و ناتوانی مالی این صندوق در حمایت بیشتر از افراد تحت پوشش، از چند مورد فساد  در سال‌های ۸۴ تا ۹۳ یعنی در زمان دولت‌های محمود احمدی‌نژاد خبر داد. محمود اسلامیان گفت که این فسادها با توجه به فعالیت‌های گسترده و سرمایه‌گذاری این صندوق در صنایع مختلف، به دلیل رانت و زدوبند مسئولان دولتی اتفاق افتاده است. بررسی های بیشتر مشخص کرد که این فسادها و زدوبندها در حلقه‌ صندوق بازنشستگی، سازمان تامین اجتماعی و وزارت تعاون و کار اتفاق افتاده است؛ مثلثی از فساد و رانت‌خواری که نه فقط در دولت‌های احمدی‌نژاد بلکه طی هشت سال دولت حسن روحانی هم فعال بوده است.

۱۲۰ میلیون دلار ناقابل!

یکی از این افشاگری‌ها در سال ۹۴ مربوط به فعالیت‌های پتروشیمی‌ جم، زیرمجموعه صندوق بوده که در جریان آن ۱۲۰میلیون دلار پول فروش محصولات به حساب صندوق واریز نشد. اسلامیان، مدیرعامل وقت صندوق بازنشستگی کشوری در این مورد به خبرنگاران گفت که بر اساس مستندات، یک ایرانی ساکن آمریکا، مسئولیت انتقال ارز را برعهده داشته و کارمزد ۱.۴ درصدی هم دریافت کرده بود ولی مجهول‌المکان است. نام این فرد گفته نشد. همزمان با افشای این ماجرا، برخی رسانه‌ها این مبلغ سوءاستفاده را “۱۲۰ میلیون دلار ناقابل” توصیف کردند.

اسلامیان اما با گفتن اینکه “یک‌سری چک از این فرد داریم و همچنین از طریق پلیس اینترپل و قوه قضائیه پیگیر بازپس‌گیری پولمان هستیم”، به رسانه‌ها مژده داد که “تاکنون حدود ۱۰۰ میلیارد تومان از این فرد دریافت شده است.”

دو سال بعد از این اظهارات (سال ۹۶)، اسلامیان از دستگیری فرزند این ایرانی در دبی خبر داد و گفت: “آقازاده‌اش بازداشت شده و امیدواریم با بازداشت وی، بتوانیم بخشی از مطالبات را تسویه کنیم.”

رقم این مطالبه ۴۰۰ میلیارد تومان و تنها بخشی از پولی بوده که تنها در یک هلدینگ گم شده است. در این میان صحبت از دلالانی به میان آمد که در داخل کشور فعال هستند. اسلامیان بدون نام بردن از این افراد گفت: “از آنها شکایت کرده‌ایم و انتظار داریم قوه قضاییه، پرونده را به یک بازپرس ویژه در دادستانی تهران واگذار کند تا خارج از نوبت رسیدگی شود.”

هنوز اطلاعات دقیق و شفافی درباره روند رسیدگی به این پرونده ها در محاکم قضایی منتشر نشده یا در دسترس نیست.

حراج زمین ۱۵۰ میلیارد تومانی

فساد دیگری که در صندوق بازنشستگی کشوری افشا شد، از فروش ۱۲ هزار متر مربع زمین در شمال تهران محدوده اتوبان صدر، منطقه “مینی سیتی” حکایت داشت. به گفته اسلامیان این زمین در دولت احمدی نژاد خیلی کمتر از ارزش واقعی به فروش رسیده به طوری که ۱۵۰ میلیارد تومان قیمت زمین بوده اما ۳۲ میلیارد تومان فروخته شد.

اگرچه سال ۹۸ گفته شد که این زمین به اموال صندوق بازنشستگی بازگردانده شد ولی جزییات نحوه فروش و واگذاری آن همچنان سئوال‌برانگیز است، چراکه خریدار این زمین ابتدا هفت میلیارد تومان پول نقد داده و معادل ۲۵ میلیارد تومان هم چند آپارتمان در منطقه شوش واگذار کرده بود که به گفته مسئولان صندوق، ارزش این املاک ۱۶ میلیارد تومان و کمتر از رقم اعلام شده ‌بوده است.

اجاره ملک تجاری فقط ۱۰ میلیون تومان

سومین فساد افشاشده در سال ۹۴ مربوط به اجاره یک ملک تجاری – اداری در شمال تهران بوده که به گفته اسلامیان، با چند هزار متر زیربنا و ارزش تقریبی ۲۰۰ میلیارد تومان به یکی از “مسئولان دولت قبل” اجاره داده شده بود. در این میان مشخص شد یکی از مدیران وقت شرکت سرمایه‌گذاری تامین اجتماعی (شستا)، این ملک را به مدت هفت سال “تصرف” کرده بود. با وجود تشکیل پرونده قضایی، هنوز جزییات این فساد هم منتشر نشده است.

در جریان تشکیل پرونده‌های قضایی و افشاگری‌های مسئولان صندوق بازنشستگی کشوری، همواره از شرکت شستا و دست‌های پیدا و پنهان مسئولان آن در سوءاستفاده از این صندوق نام برده شده است. پیش‌ از این سلیمان جعفرزاده، نماینده مجلس و عضو کمیته تحقیق و تفحص از سازمان تامین اجتماعی به خبرگزاری مهر گفته بود که اختلاسی به مبلغ ۱۰۰۰ میلیارد تومان در ۱۵۰ شرکت زیرمجموعه سازمان(صندوق) بازنشستگی و شرکت شستا شناسایی شده است. به گفته جعفرزاده “اگر هیئت رئیسه مجلس از ادامه کار جلوگیری نمی‌کرد، می‌توانستیم بیش از سه هزار میلیارد تومان اسناد و مدارک تخلف در این شرکت‌ها را اثبات کنیم.”

*فساد و رشوه‌خواری نماینده های مجلس

هلدینگ‌های فسادانگیز

به استناد اظهارات مسئولان صندوق بازنشستگی کشوری، بخشی از سودجویی‌ها و فسادهای مالی در برخی از هلدینگ‌های پنج‌گانه متعلق به این صندوق انجام شده است. در زیرمجموعه هر کدام از این هلدینگ‌ها ده‌ها شرکت، موسسه و کارخانه تولیدی و صنعتی فعالیت می‌کنند. 

۱-هلدینگ عمرانی و ساختمانی (تراز پی‌ریز)

در این هلدینگ علاوه بر طرح‌های ساختمای‌سازی، سرمایه‌گذاری اقتصادی در لیزینگ، امور بانکی، موسسات مالی و اعتباری انجام می‌شود.

۲-هلدینگ صنعتی و معدنی (آتیه‌صبا)

شرکت‌های این هلدینگ در حوزه خدمات هوایی، گردشگری، گمرک و امور صنعتی و معدنی فعالیت می‌کنند.

۳-هلدینگ مالی، بانکی و سهام (گروه مدیریت ارزش سرمایه)

زمینه فعالیت این هلدینگ، امور مالی، اعتباری، خرید و فروش سهام و خدمات پشتیبانی است. صندوق بازنشستگی کشوری به واسطه این هلدینگ همچنین سهامدار بیمه‌های ملت، دانا، البرز و تامین سرمایه امین است.

۴-هلدینگ نفت، گاز، پتروشیمی ‌و نیروگاه (صبا انرژی)

این هلدینگ از اواخر سال ۱۳۹۴ کار خود را در حوزه نفت، گاز، پتروشیمی‌ و نیروگاهی متمرکز کرد.

۵-شرکت صنایع شیر ایران (پگاه)

۲۹ شرکت در صنایع غذایی در ۱۳ استان زیرمجموعه این هلدینگ هستند.

*گزارش ویکی‌فساد درباره هلدینگ عظام

۲ میلیارد تومان خسارت در یک هلدینگ

سال ۹۵ رسانه‌ها از جمله روزنامه شرق به نقل از رئیس هیات‌مدیره هلدینگ عمران و ساختمان، جزییاتی درباره تصرف یک ملک متعلق به این هلدینگ منتشر کرده و نوشتند که در نتیجه سوءاستفاده فقط از یک ملک مسکونی _ تجاری، بیش از دو میلیارد تومانی خسارت به صندوق بازنشستگی وارد شد.

حسین کربلایی گفته بود که سال ٨٨ ملکی با ۳۸۵۰ متر مربع زیربنا و ۱۹۱۹ متر مربع اعیانی در منطقه الهیه تهران، انتهای خیابان مریم شرقی، “بدون رعایت ضوابط قانونی” به یک شرکت سرمایه‌گذاری به یک‌چهارم ارزش واقعی آن اجاره داده شد. کارشناسی‌های انجام‌شده مشخص کرد که در آن زمان اجاره ‌بهای این ملک ماهیانه ۴٠ میلیون تومان بوده ولی مستاجر که یکی از مدیران شرکت شستا بوده ماهیانه فقط ١٠ میلیون تومان اجاره پرداخت می‌کرده است.

پیش‌تر اسلامیان قبل از برکناری خود از سمت مدیرعاملی صندوق بازنشستگی کشوری به این مورد فساد اشاره مختصری کرده بود.

*نمودار اختلاس‌ها در ویکی‌فساد

یک صندوق و چند آقازاده‌

فساد در این صندوق فقط در دولت احمدی‌نژاد نبوده و نمونه‌هایی از رانت‌خواری طی هشت سال دولت روحانی هم گزارش شده است. برای نمونه میعاد صالحی که فقط چهار ماه (از فروردین تا مرداد ۹۸) مدیرعامل صندوق بازنشستگی کشوری بوده، نیمه بهمن ماه ۹۸ دست به افشاگری زد و مدعی شد که در بخش ایرانگری صندوق، رانت‌خواری و آقازادگی، مانع از اجرای درست برنامه‌ها شده است.

او در گفتگو با برنامه تلویزیونی “نود اقتصادی” ادعا کرد هنگام برکنار کردن یکی از مدیران هلدینگ گردشگری، “فشارهای زیادی” بر او وارد شد. او گفت: “اگرچه با وجود همه فشارها در نهایت آن مسئول را برکنار کردم ولی نتوانستم قائم‌مقام او را عوض کنم، چون این فرد، داماد نایب رییس مجلس بوده است.”

صالحی قبل از برکنار شدن از سمت مدیرعاملی صندوق به دستور حسن روحانی که جزییات آن شفاف‌سازی نشده، به رسانه‌ها گفته بود “برخی افراد از راه‌های غیرقانونی به اموال و سرمایه‌های بازنشستگان دست‌اندازی کرده‌اند.” همزمان با این اظهارات، صالحی مدارکی از بعضی قراردادهای صندوق با شرکت‌ها و موسساتی را منتشر کرد و مدعی شد در سایه این قراردادها، فساد گسترده‌ای رخ داده است. او پیش‌تر فهرستی از فیش‌های حقوقی مدیران صندوق را منتشر کرد که حاشیه‌ساز شد. در این فیش ها ارقام چندصدمیلیون تومانی حقوق و مزایای برخی مسئولان و مدیران صندوق درج شده بود.

*گزارش ویکی‌فساد از فیش های نجومی؛ درآمد ۳۹۷ مدیر، حداقل ۲۳۰ میلیارد ریال

آن زمان گفته شد که برخی افراد بانفوذ در مثلث سازمان تامین اجتماعی، صندوق بازنشستگی و وزارت تعاون از این افشاگری راضی نیستند؛ شاید نشانه‌ای از ریشه‌دار بودن فساد در یک مجموعه دولتی که تغییرات را هدایت می‌کند.

عمر کوتاه مسئولیت

دوره مسئولیت مدیران‌عامل و دیگر مسئولان ارشد این صندوق طی ۱۶ سال اخیر چندان طولانی نبوده است. اطلاعات وبسایت صندوق بازنشستگی کشوری نشان می‌دهد از سال ۸۴  تا تیر ۱۴۰۰، طولانی‌ترین دوره مدیریتی ۵۵ ماه و کوتاه‌ترین آن سه ماه بوده است که به ترتیب از دوره ریاست جمهوری احمدی‌نژاد تا حسن روحانی، سیر نزولی پیدا کرده و یک رقمی ‌شده است.

بعد از اسلامیان که از سال ۹۳ به مدت ۳۷ ماه مدیرعامل صندوق بازنشستگی بوده، ابراهیم صادقی‌فر به مدت سه ماه، جمشید تقی‌زاده ۱۵ ماه، سیدمیعاد صالحی چهار ماه، نعمت‌الله ایزدی به مدت شش ماه و اکبر افتخاری از بهمن ۹۸ تا کنون(تیر ماه ۱۴۰۰) ریاست صندوق را برعهده داشته‌اند. برخی ناظران دلیل این تغییرات پی‌در‌پی را در نبود نظارت‌های مداوم و فراهم بودن زمینه رانت‌خواری ارزیابی می‌کنند.

یک نمونه از تغییرات پرحاشیه مدیریتی مربوط به برکناری میعاد صالحی است. او در حالی از رانت‌خواری در صندوق بازنشستگی کشوری انتقاد و افشاگری کرده بود که نحوه انتصاب خودش به عنوان مدیرعامل صندوق زیر سئوال بود. یکی از این تردیدها “بی‌تجربگی” یک جوان ۳۷ ساله در امور مدیریتی و اجرایی صندوق بازنشستگی با بیش از یک میلیون نفر تحت پوشش و هزاران میلیارد تومان سرمایه و دارایی عنوان شده بود.

سال ۹۸ برخی رسانه‌ها از جمله سایت فرارو علت برکناری این مدیر سابق رادیو قران را “غیرقانونی بودن انتصاب” او اعلام کردند. محمد شریعتمداری، وزیر تعاون، رفاه و کار در حکمی صالحی را به سمت مدیرعاملی صندوق منصوب کرده بود.

در مقابل برخی رسانه‌ها و سایت‌ها در حمایت از صالحی ضمن اشاره به سوابق علمی، مدارک دانشگاهی و سمت‌های مشاوره‌ای او در سازمان های مختلف، علت برکناری او را انتشار فیش‌های حقوقی و برملاکردن نفوذ مسئولان در فعالیت‌های صندوق عنوان کردند.

پرونده‌های مسکوت و دست خالی بازنشسته‌ها

با گذشت چند سال از تشکیل پرونده‌های فساد و اختلاس با مبالغ ریالی و میلیون دلاری در قوه قضاییه، رسیدگی به آنها مسکوت مانده است. در این فاصله بازنشستگان تحت پوشش این صندوق بارها با برگزاری تجمعات مختلف خواستار احقاق حقوق و سرمایه‌های غارت‌شده‌شان شدند. بر اساس آمارها، حدود یک‌ونیم میلیون نفر بازنشسته تحت پوشش صندوق بازنشستگی کشوری هستند و کمتر از یک میلیون نفر شاغل همچنان کسورات خود را پرداخت می کنند. سال ۹۹ بیش از ۹۰ هزار میلیارد تومان حقوق بازنشستگی پرداخت شده است، مبلغی که گفته شده امسال به سختی پرداخت می شود.

حقوق افراد تحت پوشش صندوق از سال ۸۶ تا اردیبهشت ۱۴۰۰، هماهنگ با تورم افزایش پیدا نکرده به طوری که در سال ۸۷ با تورم ۲۵.۴ درصدی، حقوق بازنشستگان ۱۰ درصد و در خرداد ۱۴۰۰ و تورم ۴۹ درصدی، حقوق این بازنشستگان نزدیک به ۲۰ درصد افزایش یافته است؛ ۲۰ درصد افزایش حقوق در مقابل ۱۲۰ میلیون دلار ناقابل.

####