فساد دولتی در ورزش خراسان رضوی؛ کیفرخواست خوانده نمی‌شود

جلال بهرنگی، روزنامه‌نگار

با وجود تشکیل پرونده‌ای در ۳۲۰۰ صفحه و اتهام “اختلاس، ارتشاء و دست‌اندازی در بیت‌المال” در اداره ورزش و جوانان استان خراسان رضوی، نه‌تنها به دلایل نامعلومی دادگاه برگزار نشده بلکه متهم اصلی دو سال بعد از بازداشت، ارتقاء مقام یافت و سرپرست فدراسیون اسکی شد.

بازداشت مدیرکل و تشکیل پرونده

همه چیز از بازداشت یک مدیرکل و چند نفر از معاونان و همکارانش در اوایل مهر ماه ۹۷ شروع شد. سه روز بعد از تغییرات مدیریتی در اداره ورزش و جوانان خراسان رضوی و رفتن کوروش صبوریان و آمدن فرزاد فتاحی، مقامات قضایی مشهد از دستگیری صبوریان به اتهام میلیاردها ریال فساد و اختلاس خبر دادند.

این بازداشت‌ها در زمان مسئولیت مسعود سلطانی فر، وزیر ورزش و جوانان در کابینه حسن روحانی اتفاق افتاد. مرور جزییات این پرونده که بخش‌هایی از آن به استناد منابع قضایی در رسانه‌ها منتشر شده، نشان می‌دهد مدیرکل و تعدادی از کارکنان اداره کل ورزش و جوانان استان خراسان رضوی در سال‌های ۹۳ تا ۹۷، در سایه رانت، سودجویی از موقعیت اداری و روابط، تخلفات متعددی مرتکب شده‌ا‌ند.

در جریان تحقیقات اولیه، افرادی دیگری به عنوان مطلع یا متهم به دادگستری مشهد احضار شدند. نام و مشخصات دقیق آنها از سوی مقامات قضایی منتشر نشد.

اتهامات فساد و تخلف

خبرگزاری ایسنا روز نهم مهر ۹۷ در خبری کوتاه نوشت که صبوریان، مدیر کل اداره ورزش استان خراسان رضوی با حکم مقام قضایی شعبه ۲۰۹ دادگستری مشهد و به اتهام  “دست‌اندازی در بیت‌المال” موقتا زندانی شده تا تحقیقات ادامه پیدا کند. مدتی بعد چند نفر از معاونان و کارکنان این اداره هم بازداشت شدند.

در همین حال خبرگزاری فارس به نقل از دادستانی کل کشور، علت این دستگیری‌ها را “فساد مالی و اختلاس” اعلام کرد و نیمه مهر ۹۷ به نقل از سازمان بازرسی کل کشور نوشت که صبوریان به “اخلال در سیستم بانکی کشور، استفاده از وام‌های بانکی و عدم بازپرداخت آن‌ها” متهم است. خبرگزاری فارس و وبسایت مشرق‌نیوز، هر دو وابسته به سپاه پاسداران همچنین با اشاره به سابقه قضایی صبوریان، بخش‌هایی از گزارش سازمان بازرسی را در مورد تخلفات و مفاسد پرونده جدید منتشر کردند.

اتهامات این پرونده شامل موارد زیر است:

۱-واگذاری غیرقانونی ۲۸ خودروی اختصاصی هیئت‌های ورزشی به برخی مدیران.

۲-پرداخت غیرقانونی همزمان دو حقوق به ۱۹ نفر از کارکنان.

۳- مغایرت اسناد مالی با صورتحساب‌های مربوط به احداث یک پناهگاه کوهنوردی در حومه شهر.

۴- پرداخت غیرقانونی ۲۱ درصد از اعتبارات گسترش سرانه ورزش استان به افراد خاص.

۵- پرداخت غیرقانونی “ده‌ها میلیون تومان تنخواه” به افراد خاص و ابهام در هزینه‌کرد مبالغ.

۶-سوءاستفاده از چهره‌های ورزشی برای پیشبرد برنامه‌های اداره کل در باشگاه‌های ورزشی و هدایت و ترغیب این چهره‌ها به دریافت سکه از مالکان باشگاه‌ها.

۷- اختصاص غیرقانونی منازل سازمانی در شهر مشهد به کارکنان دارای واحد مسکونی.

۸-قیمت‌گذاری ساختگی اماکن ورزشی برای ارایه در مزایده‌ها.

۹-انتصاب مسئولان فاقد تخصص

۱۰-اجاره یک دکل مخابراتی و واریز مبالغ صورتحساب به حساب‌های غیردولتی.

۱۱- دستکاری در صورت‌وضعیت‌های مالی و جعل اسناد پروژه‌های عمرانی.

نکته قابل تامل که بر پیچیدگی های این پرونده اضافه کرد طرح اتهام کلی “اختلاس، ارتشاء و دست‌اندازی در بیت‌المال” و نام نبردن از همه متهمان بود. به دلیل عدم صدور کیفرخواست اعداد و ارقام مشخص و دقیقی در دسترس همه رسانه‌ها قرار نگرفت. در این میان به نظر می‌رسد دو خبرگزاری فارس و تسنیم به واسطه “منابعی” در سازمان‌های نظارتی مانند دیوان محاسبات و سازمان بازرسی کل کشور و قوه قضائیه به اطلاعاتی از تخلفات دست پیدا کردند.

*فساد مالی در فوتبال و باشگاه‌های ورزشی

نمونه تخلفات

به روایت خبرگزاری تسنیم، جزییاتی از اقدامات منجر به اتهام اختلاس در گزارش آبان ۹۷ سازمان دیوان محاسبات به دادسرای عمومی ‌و انقلاب مشهد (شعبه ویژه جرایم اقتصادی) درج شده است. تسنیم ۱۵ آبان همان سال با استناد به این گزارش نوشت که یک مورد از این تخلفات مربوط به واگذاری تعدادی از اماکن ورزشی دولتی خراسان رضوی بوده که “بدون تشریفات قانونی مناقصه” در اختیار افرادی قرار گرفته‌اند و تحقیقات دادگستری مشهد هم نشان داده که صبوریان با همدستی تعدادی از همکارانش یک مجموعه ورزشی دولتی را  “به مدت سه سال و بدون انجام تشریفات مناقصه” واگذار کردند.

تسنیم بدون نام بردن از این مجموعه ورزشی، مبالغ این واگذاری‌ها را “۷۰، ۱۰۰ و ۵۰۰ میلیون تومان” اعلام کرد. در بررسی‌های سازمان بازرسی و دیوان محاسبات مشخص شد که این مبالغ طی سال‌های ۹۳ تا ۹۷ دریافت شده و در عین حال سندی مبنی بر رعایت تشریفات مناقصه وجود ندارد.

بر اساس قانون محاسبات عمومی، هر نوع خرید کالا و خدمات برای دستگاه‌های دولتی تنها از راه مناقصه میسر است و در موارد خاص، هیاتی سه نفره درباره آن تصمیم‌گیری می‌کنند.

نمونه‌های دیگری از اتهامات تخلف و مفاسد منتشر شدند. برای نمونه خبرگزاری فارس در نیمه مهرماه ۹۷ مدعی شد که صبوریان علاوه بر حقوق ماهیانه دولتی، “مبالغ متعدد و قابل توجهی هم تحت عنوان هدیه و پاداش از هیات‌های ورزشی زیرمجموعه” ‌گرفته است. به نوشته فارس، “بازپرس پرونده همه موارد اختلاس را به متهم تفهیم کرده است.”

هیات‌های ورزشی مورد اشاره شامل هیات‌های کشتی، دو و میدانی،‌ هاکی و جودو هستند که صبوریان در زمان مسئولیتش در آنها عضویت افتخاری داشته است. در گزارش رسانه‌ها به این ارقام هدیه و پاداش اشاره نشده است.

برخورد متفاوت رسانه‌ها

بررسی‌های ویکی‌فساد نشان می‌دهد از ابتدای تشکیل این پرونده در سال ۹۷ تا انتصاب صبوریان به عنوان سرپرست فدراسیون اسکی در سال ۹۹، برخورد رسانه‌ها در پیگیری و انتشار اخبار آن متفاوت و متضاد بوده است. در حالی که رسانه‌های دولتی ایرنا و روزنامه ایران و تعدادی از رسانه‌های همسو با دولت حسن روحانی، ترجیح دادند پیگیر اخبار پرونده نباشند، در مقابل خبرگزاری‌های اصولگرا و وابسته به سپاه پاسداران از همان ابتدا، گزارش‌های متعددی درباره آن و حاشیه‌هایش منتشر کردند.

واکنش رسانه‌های دولت

در سایه سکوت ایرنا در پیگیری اخبار پرونده، روزنامه ایران ورزشی، تنها رسانه ای بود که دو سال بعد از تشکیل پرونده و برکناری صبوریان، در تاریخ ۱۳ مرداد ۹۹ به حکم سرپرستی او در فدراسیون اسکی اشاره کرد و نوشت: “سرپرست فدراسیون اسکی در حالی منصوب شده که درباره این انتصاب ابهام‌هایی وجود دارد. صبوریان یکی از مدیرانی است که در دو سال گذشته حواشی زیادی داشته؛ اگرچه رسانه‌ای نشده است. …پرونده این مدیر دولتی در موضوعات مختلفی از جمله مسائل اقتصادی در جریان بود.”

از نگاه روزنامه خراسان، چاپ مشهد هم کارنامه صبوریان، سپید و خاکستری بوده است. به نوشته این روزنامه، او تعامل خوبی با مدیران ورزشی و غیرورزشی و روسای فدراسیون‌های استان داشته و ورزشکاران استان بیشتر از قبل به مسابقات داخلی و بین المللی اعزام شدند و مدال آوردند. این روزنامه صبوریان را “مدیرکلی برای تمام فصول” معرفی کرد و مدعی شد که او در مقابل “برخی زیاده‌خواهی‌ها” و “باجگیری‌ها” ایستادگی کرد.

این روزنامه همچنین بدون کوچکترین اشاره به پرونده اتهامات مالی و اختلاس در اداره ورزش خراسان رضوی، بخش خاکستری کارنامه صبوریان را ناکامی ‌در پیشرفت “ورزش حرفه‌ای استان”، “اصرار تلویحی” برای اداره هیات‌های ورزشی توسط کارمندانش و “تصمیمات شتابزده و حمایت از برخی مدیران ناکارآمد” دانست.

پیگیری رسانه‌های مخالف دولت

در مقابل، خبرگزاری‌ها و رسانه‌های جریان مخالف و منتقد دولت از جمله فارس، تسنیم، تابناک، آنا و فرهیختگان از ابتدای تشکیل پرونده در سال ۹۷ تا انتصاب صبوریان به عنوان سرپرست فدراسیون اسکی در سال ۹۹، با تکرار اتهامات فساد و اختلاس، انتخاب وزیر ورزش و جوانان را زیرسئوال بردند.

برای نمونه روزنامه کیهان که زیر نظر دفتر علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ‌اداره می‌شود، با استناد به گزارش خبرگزاری تسنیم نوشت که در زمان فعالیت سلطانی‌فر، وزیر ورزش و جوانان، “تعداد قابل توجهی از مدیران در استان‌ها بازداشت شدند.” این روزنامه همچنین از سکوت دستگاه‌های قضایی و نظارتی در قبال اقدامات و انتصاب‌های وزیر ورزش ابراز تعجب کرد.

مشرق‌نیوز هم ۱۳ مرداد ۹۹ در گزارشی با عنوان “غفلت نهادهای نظارتی در انتخاب‌های مسئله‌دار در ورزش”، نوشت: “انتصاب‌ها و حکم‌های شائبه‌برانگیز یکی از مصائبی است که در سال‌های اخیر بیشتر از گذشته ورزش گرفتار آن شده، حکم‌هایی که در نهایت دودش به چشم ورزش و ورزشکاران می‌رود.”

در این میان روزنامه فرهیختگان متعلق به دانشگاه آزاد هم سلطانی‌فر، وزیر ورزش و جوانان را “سلطان انتخاب‌های بد!” نامید. این روزنامه ۱۵ مرداد ۹۹ با اشاره به پرونده اتهامات اقتصادی صبوریان و دستگیری چند مسئول ورزشی در دیگر استان‌ها، نوشت: “این سوال در اذهان عمومی ‌مطرح می‌شود که با وجود اینکه پرونده برخی از آنها باز است، چطور وزیر ورزش باز هم پست‌های دیگری را به این افراد واگذار می‌کند؟”

اشاره این رسانه‌ها به دستگیری چندین مسئول دولتی در ورزش استان ها بوده که طی سال های ۹۶ تا ۹۹ به اتهام های مشابه فساد و اختلاس در اداره های ورزش قزوین، سمنان و همدان برکنار شدند و پرونده‌شان در محاکم قضایی تشکیل شد.

*ساختار فساد در ایران

روابط متهمان با بالادستی‌ها

صبوریان چند روز بعد از بازداشت در سال ۹۷ با پرداخت ۱۰ میلیارد ریال وثیقه آزاد شد. گزارش شده شخصی به نام حسین شکوهی این وثیقه را پرداخت کرد. برخی گزارش‌ها هم آزادی او را نتیجه “وساطت غیرمستقیم” علی سلطانی‌فر، پسر وزیر وقت ورزش و جوانان دانستند. در این مورد وبسایت مشرق‌نیوز ۱۲ مهر ۹۷ به تماس‌هایی اشاره کرد که “افراد بانفوذ در وزارت ورزش و مدیران صاحب‌نام دولتی” با مقامات قضایی و بازپرس پرونده گرفتند تا این پرونده “با قرار منع تعقیب” بسته شود. اقدامی ‌که به نوشته مشرق‌نیوز، روح‌الله(حسن) بهاری، بازپرس و مسئول پرونده در شعبه ۲۰۹ دادگستری استان زیر بار نرفت.

آنچه در این میان جلب توجه می‌کرد روابط میان متهم یا متهمان با بالادستی‌ها و “آقازاده” وزیر وقت ورزش و جوانان کابینه روحانی بوده است. شناخت این روابط شاید به درک بهتر جزییات این پرونده فساد کمک کند:

کوروش صبوریان

صبوریان قبل از انتصاب به عنوان مدیر کل اداره ورزش و جوانان استان خراسان رضوی، مسئول حراست این اداره بوده ولی از اسفند ۹۲ تا ۹۷ با حکم مسعود سلطانی‌فر، وزیر وقت ورزش و جوانان دولت روحانی ارتقا مسئولیت یافت. او ارتباط های نزدیکی با حسین شکوهی، رییس هیات‌مدیره شرکت پدیده و مدیرعامل سازمان همیاری خراسان رضوی داشته چناچه به نوشته وبسایت ایران وایر در تاریخ ۲۱ مرداد۹۹ ، شکوهی برای آزادی او ۱۰ میلیارد ریال وثیقه گذاشت. گزارش شده صبوریان از همراهان و همکاران شکوهی در فعالیت‌های اقتصادی است و به همین واسطه، با پسر وزیر ورزش و جوانان هم آشنا شده و به مناصب دولتی از جمله سرپرست فدراسیون اسکی ارتقا یافت.

حسین شکوهی

برخی گزارش‌ها او را یکی از “شرکای اقتصادی” علی سلطانی‌فر، پسر وزیر وقت ورزش و جوانان معرفی کردند. به استناد گزارش ایران‌وایر در تاریخ ۲۱ مرداد ۹۹ ، ارتباط این دو نفر از زمانی آغاز شد که مسعود سلطانی‌فر بر کرسی ریاست سازمان میراث فرهنگی و گردشگری تکیه زد و به دلیل فعالیت‌های مشترک اقتصادی و ساختمان‌سازی پسرش، علی سلطانی‌فر در استان خراسان رضوی، شکوهی بیشتر با پسر او آشنا شد. در سایه همین روابط است که هم صبوریان به جمع آنها اضافه شد.

علی سلطانی‌فر

علی سلطانی‌فر، پسر وزیر وقت ورزش و جوانان دولت روحانی است. حاشیه‌های زیادی در مورد فعالیت‌های اقتصادی او در رسانه‌ها مطرح شده است. وبسایت تابناک اردیبهشت ۹۸ او را متهم کرد که مستقیما در قرارداد میلیارد تومانی وینفرد شفر، سرمربی آلمانی تیم فوتبال استقلال دست داشته است. سایت ایران‌وایر نیز در گزارشی نوشت که این آقازاده طی سال‌های ۹۳ تا ۹۵ در استان خراسان رضوی، مشغول “انبوه‌سازی” بوده و به دلیل عضویتش در هیات‌مدیره شرکت‌‌هایی مانند “توسعه و عمران فردوس” و “شرکت تعاونی مسکن کارکنان ایرانگردی و جهانگردی” با سرمایه‌گذارانی همچون شکوهی و مدیران زیردستش آشنا شد.

عاقبت پرونده چه شد؟

با وجود گذشت سه سال از تشکیل پرونده و ارایه سه هزار مدرک و مستندات توسط سازمان بازرسی به دادگستری خراسان رضوی دادگاه رسیدگی به اتهامات “اختلاس، ارتشاء و دست‌اندازی در بیت‌المال” به دلایل نامعلومی برگزار نشده است. مشابه این اتفاق در چند پرونده دیگر هم دیده شده، نمونه هایش در پرونده های فساد و اختلاس مدیران کل اداره ورزش استان های قزوین در سال ۹۷ و سمنان در سال ۹۸ است.

خبرگزاری ایسنا ۳۱ شهریور ۹۹ از صبوریان، سرپرست وقت فدراسیون اسکی درباره پرونده قضایی‌اش پرسید و او جواب داد: “این اتفاق مسئله خاصی نیست و برای تمامی ‌مدیران رخ می‌دهد و بررسی و نظارت از سوی سازمان بازرسی و دیوان محاسبات همواره صورت می‌گیرد”.

####