دانشگاه آزاد؛ اتهام‌های میلیاردی و رانت‌خواری مسئولان و وابستگان (بخش دوم)

جلال بهرنگی، روزنامه‌نگار

شناسایی ۲۴۵۳ مورد تخلف در دانشگاه آزاد به افشای مفاسد میلیاردی در فعالیت های عمرانی و ساخت بیمارستان حصارک منجر شد. در این حال یک شاهد عینی گوشه های از رانت‌خواری‌های وابستگان جاسبی را توضیح داد.  

از میان اسنادی که به شکل “تصادفی” توسط سازمان بازرسی و کمیته تحقیق و تفحص از دانشگاه بررسی شدند، ۲۴۵۳ تخلف در ۲۲۸ واحد آموزشی، پنج مرکز و هفت منطقه به دست آمد. عناوین این تخلفات که طی سال‌های ۶۴ تا ۹۲ رخ داده عبارتند از:

  1. عدم رعایت آئین نامه معاملات
  2. عدم رعایت و اجرای مفاد قراردادها
  3. عدم وصول مطالبات
  4. پرداخت دستمزد و مزایا خلاف ضوابط
  5. سوء استفاده، حیف و میل اموال و عدم رعایت صرفه و صلاح دانشگاه
  6. تخلفات مالی اداری، مدیریتی و اخلاقی

در همین حال بررسی روند زمانی بروز این تخلفات نشان داد که وقع آنها از سال ۷۵ تا ۹۰، “صعودی” ولی از سال ۸۵ تا ۸۷ “نزولی” بوده است ولی از سال ۸۷ تا ۹۰ دوباره میزان تخلفات “روند افزایشی” پیدا کرد.

آنطور که در گزارش تحقیق و تفحص آمده، یکی از دلایل این نوسانات تصویب تحقیق و تفحص در سال ۸۵، پایان یافتن عمر مجلس هفتم و آسودگی خیال دانشگاه آزاد و مجددا تحقیق و تفحص در سال ۹۰ بوده است.

فعالیت‌های عمرانی آلوده به فساد مالی

مستند به بررسی‌های سازمان بازرسی و گزارش تحقیق و تفحص، تخلفات و مفاسد مالی دانشگاه آزاد در فعالیت‌های عمرانی و ساخت‌و‌ساز شامل موارد زیر بوده:

  1. عدم برگزاری مناقصه و یا مزایده و شروع کار قبل از قرارداد
  2. برگزاری مناقصه و مزایده برخلاف مقررات و روال اداری
  3. شکستن سقف معاملات
  4. عقد متمم قرارداد
  5. انحصار در عقد قراردادها
  6. بی‏اعتبار بودن استعلامات
  7. اشکال در ضمانتنامه‌ها
  8. اشکال در پیش‌پرداخت و علی‌الحساب
  9. نبود تاییدیه‌های تحویل مصالح

۱۰- اشکال در صورت‌وضعیت‌ها و عدم تناسب پیشرفت فیزیکی

خلاصه مطالعات و ارزیابی اسناد مشخص کرد که تشریفات اداری مناقصه‌ها رعایت نشده و پیمانکاران بدون “هیچ رقابتی” انتخاب شده اند. همچنین در مورد مراحل اداری و قانونی عقد قراردادها و گرفتن ضمانت‌های لازم، تخلفات متعددی صورت گرفته است. همچنین گزارش شد که مدت زمان شروع و پایان پروژه‌ها با برآوردهای اعلام شده همخوانی و تناسب ندارد.

پروژه زرینه؛ نمونه یک تخلف

اجرای پروژه زرینه در سال ۷۹ با کارفرمایی معاونت مالی– اداری واحد تهران مرکز شروع شد ولی این معاونت در جریان نحوه هزینه‌کرد ۲۰ میلیارد ریال پرداختی به پیمانکار قرار نگرفت و به همین دلیل در نامه‌ای به تاریخ سوم آبان۸۰ از معاونت عمرانی دانشگاه خواستار پیگیری موضوع و دریافت قرارداد و صورت وضعیت شد. در این نامه تاکید شده که “مشخص نیست ۲۰ میلیارد ریال درکجای پروژه هزینه شده است”. به استناد گزارش سازمان بازرسی، از زمان شروع پروژه زرینه در سال ۷۹ تا انتهای سال ۸۰ مبلغی در حدود ۳/۴ میلیارد تومان توسط واحد تهران مرکزی پرداخت شد که با افزودن وجوه مربوط به خرید آهن‌آلات از ذوب آهن اصفهان به مبلغ ۴/۵ میلیارد ریال، مجموع هزینه‌ها به ۸۲ میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان رسید. همچنین تا تیرماه سال ۸۲ مبلغ ۴۳ میلیارد و ۶۰۰ میلیون تومان و تا پایان سال ۸۴ مبلغی حدود سه میلیارد و ۱۹ میلیون تومان به حساب پروژه واریز شد.

مستندات نشان می‌دهد که پرداخت وجوه به حساب پروژه زرینه و عدم تسویه آن از سوی مدیر پروژه تا سال‌های بعد ادامه پیدا کرد تا جایی که پس از هشت سال، فاز اول پروژه زرینه در سال اول تحصیلی ۸۷-۸۶ و در حالی که سیستم سرمایش و گرمایش فاز اول هنوز نصب نشده و مراحل نازک‌کاری آن به اتمام نرسیده بود، افتتاح شد. بلوک دوم این پروژه نیز تا پایان سال ۹۲ به بهره برداری نرسید. به این ترتیب پروژه ای که قرار بود ۱۸ ماهه به اتمام برسد تا سال ۹۳ و زمان انتشار گزارش تحقیق و تفحص به پایان نرسید.

پروژه بیمارستان حصارک

دیگر نمونه تخلفات مالی مسئولان دانشگاه آزاد، در پروژه ساخت بیمارستان واحد علوم و تحقیقات موسوم به “بیمارستان حصارک” گزارش شده است. مطالعات این پروژه در سال ۷۴ و عملیات اجرایی فاز اول آن شامل خاکبرداری و اجرای اسکلت سه سال بعد شروع شد. در نهایت این بیمارستان سال ۹۰ تحویل موقت شد. به استناد گزارش “معاونت مالی وقت دانشگاه آزاد” برای ساخت این بیمارستان رقمی‌حدود ۳۰۰ میلیارد ریال هزینه شده اما کمیته تحقیق و تفحص این رقم را واقعی ندانست. فروردین ۸۷  علیرضا زاکانی، رییس هیات تحقیق و تفحص مجلس از دانشگاه آزاد به ‏خبرنگاران گفت که ‏‏”یکى از بستگان آقاى جاسبى، مدیر پروژه حصارک بوده و به رغم ارسال صدها صفحه شکایت درباره این پروژه حتى مستندات یک مورد از موارد درخواستى در اختیار هیات قرار نگرفت”.

رانت‌خواری و خدمات متقابل با دانشگاه آزاد

یکی از سرفصل‌های گزارش تحقیق و تفحص به امتیازها و رانت‌هایی اختصاص دارد که نصیب تعدادی از نمایندگان مجلس، مسئولان دولتی و برخی قضات دادگستری شد. به این ترتیب عده ای از مقامات و مسئولان “همزمان با مشاغل دولتی” خود در این دانشگاه دانشجو شدند، مدارک دکتری گرفتند و تعدادی هم در دانشگاه آزاد مسئولیت‌ گرفتند و به عنوان مدرس مشغول به کار شدند.

* فساد و رشوه‌خواری نماینده های مجلس (۱) متهمانی بدون بازخواست

پیش از انتشار گزارش تحقیق و تفحص، عباس سلیمی‌نمین، مدیر دفتر مطالعات و تدوین تاریخ ایران به برخی از این افراد “درس نخوانده ولی دکتر شده” اشاره کرد. او در تاریخ ۲۵ دی ۹۰ در گفتگو با خبرگزاری مهر از سعید مرتضوی، قاضی پرحاشیه پرونده‌هایی مانند حادثه کهریزک در سال ۸۸ اسم برد و گفت که او همزمان با اشتغال در قوه قضائیه، “دانشجوی دکتری” دانشگاه آزاد بوده است.

به نظر می‌رسد این نوع تحصیل مورد اشاره سلیمی‌نمین و رانت‌خواری به شکل‌گیری نوعی خدمات متقابل تبدیل شد. ردپای این خدمات و انتظار متقابل در یکی از سخنرانی‌های رسمی ‌‌جاسبی دیده می‌شود. او در چهل‌و‌پنجمین اجلاس شورای مرکزی دانشگاه آزاد در اردیبهشت ۸۱ گفت: “این همه به نمایندگان سرویس می‌دهیم، متقابلاً ما باید از حمایت نمایندگان برخوردار باشیم، اینطور نباشد که جاده یک طرفه باشد و ما سرویس بدهیم اما از آن طرف ما چیزی نخواهیم”.

گفته شده که سعید مرتضوی، دادستان وقت تهران یکی از مسئولانی است که به بخشی از این انتظارات پاسخ داده و در برخی بزنگاه‌ها وارد عمل شده است. نمونه این بده و بستان به ادعای سلیمی‌نمین در پرونده فروش سئوالات کنکور دانشگاه آزاد بوده. او مدعی است مرتضوی در گم شدن پرونده موردنظر نقش داشته و با این کار به دانشگاه آزاد و جاسبی “خدمت” کرده است.

* سعید مرتضوی،کلکسیون خلاف

اما ماجرا چه بود؟ جاسبی هفت خرداد ۸۷ در گفتگو با خبرگزاری مهر از “محکومیت ۴۱ نفر از عوامل فروش سئوالات کنکور” خبر داد و مدعی شد این سئوالات “تقلبی” بوده است. سه هفته بعد زاکانی این سخنان را رد کرد و گفت که شش نفر از کارکنان مرکز آزمون دانشگاه آزاد به اتهام “افشا، خروج و فروش سئوالات  اصلی کنکور” بازداشت شدند. او بدون اشاره به منابع اطلاعاتی خود، قوه قضائیه را به اهمال در رسیدگی به این تخلف و مفقود شدن پرونده متهم کرد. همان زمان مرتضوی، دادستان تهران در نامه‌ای که در روزنامه ایران منتشر شد، ادعاهای زاکانی را وارد ندانست و او را فردی با “نارسایی روحی و روانی” معرفی کرد. با گذشت سال‌ها مقامات قضایی در این مورد اطلاع‌رسانی نکرده‌اند.

*ردپای فساد و رشوه نمایندگان مجلس (۲) رشوه هایی با طعم هدیه

اتهام کلاهبرداری ۴۰۰ میلیارد تومانی

سلیمی‌نمین به عنوان یکی از منتقدان پیگیر عملکرد جاسبی ۲۵ دی ۹۰ در مصاحبه با خبرگزاری مهر، یکی از مسئولان وقت دانشگاه آزاد را به کلاهبرداری ۴۰۰ میلیارد تومانی متهم کرد و گفت که او به عنوان “کارگزار جاسبی” در سال ۸۷ سمیناری در دوبی برگزار کرد و در آن مراسم “جاسبی از ایرانیان شاغل مقیم دبی که عمدتاً مردم استان فارس بودند خواست تا برای طرح دانشگاه بین‌المللی سرمایه‌گذاری کنند”. به گفته سلیمی‌نمین، این مبلغ در همان سال جمع‌آوری و “مدتی هم به مردم سود داده شد” اما با ناپدیدشدن این مسئول، سرمایه‌گذاران شکایت کردند. بنابر این روایت، اگرچه این فرد در سال ۸۸ دستگیر شد، اما “مشخص نشد که بر سر او چه آمد”.

موسسه خانوادگی”خدیجه کبری”

یکی از مفاسد مالی متوجه جاسبی و وابستگانش، سوء‌استفاده از موقعیت دانشگاه برای خرید املاک بوده. وبسایت جوان‌آنلاین، وابسته به سپاه پاسداران ۲۲ آبان ۹۱ خود قرارداد خرید یک ملک به مساحت دو هزار متر میان دانشگاه آزاد و سازمان بازنشستگی کشوری را منتشر کرد و نوشت که این ملک بعد از اتمام مراحل اداری و انتقال اسناد، “به نام دانشگاه” خریداری ولی در نهایت به “موسسه خدیجه کبری” منتقل شد؛ موسسه‌ای که جاسبی، همسر و برادر همسرش اعضای هیئت موسس آن هستند. ارقام مستند و دقیقی از مبالغ این خرید و نحوه پرداخت آن در دسترس نیست.

ردپای این موسسه خیریه در خرید املاک مصادره‌ای هم دیده می‌شود. برای نمونه روزنامه جوان اواخر آبان ۹۷ در گزارشی با استناد به نتایج تحقیق و تفحص از دانشگاه آزاد از واگذاری یک ملک در اختیار “ستاد اجرایی فرمان امام” به این دانشگاه خبر داد. گفته شده که این ملک متعلق به یکی از یهودیان بوده که بعد از مهاجرت، توسط ستاد اجرایی مصادره و بعد از “هماهنگی”‌ به “دارایی‌های موسسه خانوادگی جاسبی” اضافه شد.

* خیریه امام رضا؛ پایگاه مالی قالیباف و همسرش

گفته شده در نیمه دهه ۹۰ و بعد از انتشار گزارش تحقیق و تفحص و برکناری جاسبی از ریاست دانشگاه آزاد، بعضی از این املاک بازگردانده شدند اما مستنداتی در این مورد به رسانه‌ها داده نشده است.

سفرهای تجاری در پوشش ماموریت دانشگاهی

از میان پنج فرزند جاسبی(سه پسر و دو دختر)، جواد جعفرقلی جاسبی بیش از بقیه در کانون اتهامات تخلفات قرار دارد. یک شاهد عینی که در دهه ۸۰ با دانشگاه آزاد و روزنامه آفرینش به صاحب امتیازی عبدالله جاسبی و مدیرمسئولی برادرش عباس جاسبی، همکاری داشته در گفتگو با ویکی‌فساد بخش‌هایی از رانت‌خواری آموزشی و اقتصادی جواد جاسبی در امارات را بازگو کرد.

به گفته این شاهد عینی، جواد با مجوز پدرش بورسیه تحصیلی دوره دکتری شد و در اواخر دهه ۸۰ توسط اداره گزینش، جذب و استخدام دانشگاه به عضویت هیات علمی درآمد. او همزمان با همراهی یک نفر از مشاوران حقوقی عموی خود در روزنامه آفرینش، به مناسبت های مختلف و در پوشش راه‌اندازی واحد برون مرزی دانشگاه در امارات، به دبی و ابوظبی سفر می‌کرد اما در پوشش این سفرها، سرمایه‌گذاری در حوزه بازرگانی و خدمات حمل‌و‌نقل کالا و همچنین راه‌اندازی یک موسسه خدمات روان‌درمانگری و مشاوره پیگیری می‌شد.

به گفته این شاهد عینی، در پوشش این ماموریت های اداری نه تنها هزینه‌های این سفرها توسط دانشگاه پرداخت می‌شد بلکه جواد جاسبی “حق ‌ماموریت و اقامت” هم دریافت می‌کرد.

شکل‌های دیگری از این نوع تخلفات فرزند ارشد جاسبی را خبرگزاری دانشجو در تاریخ ۲۰ بهمن ۹۸ منتشر کرد و نوشت که جواد جاسبی در سال ۸۶ “طی سندی” ابتدا به سمت دانشیاری دانشگاه آزاد واحد علوم تحقیقات منصوب و دو سال بعد به صورت “پیمانی” استخدام شد.او همچنین برای رسیدگی به “واحد‌های بین‌الملل دانشگاه آزاد در ابوظبی و آکسفورد” ماموریت اداری گرفت. خبرگزاری دانشجو در گزارش خود پرسیده این پسر رئیس دانشگاه آزاد در واحد‌های خارج از کشور چه خدمتی ارائه داده که بابت آن حقوق دریافت کرده است.

خرید چاپخانه طوطی

به گفته شاهد عینی این چاپخانه به نام عباس جاسبی، برادر رئیس دانشگاه آزاد و با پول دانشگاه خریداری شد و در “قراردادی نانوشته” میان دو برادر، چاپ و انتشار حجم زیادی از محتواها و آگهی‌های تبلیغاتی دانشگاه آزاد به چاپخانه طوطی واگذار شد. در همین حال، روزنامه آفرینش بعد از “هفته نامه فرهیختگان”، متعلق به دانشگاه آزاد، اجازه داشت بیشترین آگهی‌های دانشگاه را انحصاری در اختیار خود بگیرد و سهم کمتری به دیگر روزنامه ها برسد.

با گذشت نزدیک به ۱۰ سال از گزارش تحقیق و تفحص و برملاشدن تخلفات مسئولان دانشگاه آزاد، پرونده‌ای در قوه قضائیه تشکیل نشده است.

پیش‌تر عباس سلیمی‌نمین، مدیرمسئول پیشین نشریه کیهان هوایی و یکی از منتقدان دانشگاه آزاد با طرح ادعاهایی از جمله فساد مالی و زمین‌خواری مسئولان دانشگاه آزاد، گفته بود: “جاسبی قطعاً در این کشور محاکمه خواهد شد”. تا لحظه تهیه این گزارش عبدالله جاسبی تحت محاکمه قرار نگرفته است.