فواد ری؛ هلدینگ رانتخواری

جلال بهرنگی، روزنامه نگار

شرکت “فواد ری” در حالی به یکی از بزرگترین هلدینگ‌های اقتصادی ستاد اجرایی فرمان امام تبدیل شد که اقداماتش در حوزه‌های نفت و گاز، بانکداری و واردات خودرو پرحاشیه و آلوده به رانتخواری و فساد ارزیابی می‌شود.

فواد ری چگونه تاسیس شد؟

این هلدینگ به عنوان یک شرکت سهامی‌خاص در آبان ماه سال ۷۲ در سامانه اداره ثبت شرکت‌ها و موسسات غیرتجاری ثبت شد تا طبق اساسنامه در حوزه تجارت داخلی و خارجی فعالیت کند. به این ترتیب ۱۵ سال بعد از وقوع انقلاب، پای یکی از بزرگترین هلدینگ‌های اقتصادی به بازرگانی و واردات و صادرات مواد غذایی و محصولات کشاورزی، دامداری و دامپروری باز شد و طی دو دهه دامنه فعالیت‌هایش را تا جایی ادامه داد که ضمن شرکت در مناقصه‌های دولتی، خصوصی و مشارکت با شرکت‌های داخلی و خارجی، وارد حوزه نفت، بانکداری و ساختمان‌سازی هم شد.

بنابر گزارش‌ها، شرکت فواد ری با ایده و درخواست حجت الاسلام محمد محمدی‌ری‌شهری، یکی از مقامات پیشین قضایی و از وزاری سابق وزارت اطلاعات، و بعد از موافقت علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ‌تاسیس شد تا بودجه‌های آستان عبدالعظیم حسنی در شهر ری و دانشگاه علوم قرآنی و حدیث را تامین کند؛ دو نهادی که سال‌هاست زیرنظر محمد محمدی‌نیک، مشهور به محمدی‌ری‌شهری قرار دارند.

محمد محمدی ری شهری

در سوابق ثبت شرکت فواد ری، نام و نشانی از محمدی‌ری‌شهری نیست. از او به عنوان چهره‌ای پشت‌پرده نام برده شده که به نوشته نشریه شهروند امروز، توانست از ابتدای دهه ۷۰ حلقه‌ای از همکاران سابق امنیتی و اقتصادی خود را دورهم جمع کند؛ حلقه‌ای که از آبان‌ سال ۷۲ شرکت فواد ری را با شماره ۱۰۰۷۲۲ ثبت و فعالیت خود را شروع کرد.

در بررسی بیشتر جزییات عملکرد فواد ری و ده‌ها شرکت زیرمجموعه آن چندین نام تکرار شده‌اند، از جمله محمد شریعتمداری، وزیر پیشین بازرگانی و کار، تعاون و رفاه اجتماعی در دولت‌های مختلف. او همزمان با مسئولیت های دولتی در فواد ری نیز حضور داشت؛ نشانه‌ای از وجود رانت اطلاعاتی برای فعالیت های اقتصادی در حلقه فواد. شریعتمداری همچنین سابقه عضویت و ریاست ستاد اجرایی فرمان امام و معاونت اقتصادی وزارت اطلاعات در دوره محمدی‌ری‌شهری را دارد.

ستاد اجرایی فرمان امام که از آن به عنوان یکی از بازوهای اقتصادی تحت نظارت رهبری جمهوری اسلامی نام برده می شود، بیشترین اموال و دارایی‌هایش را از طریق مصادره اموال به دست آورده است.

دیگر اعضای اولیه شرکت فواد ری شامل محمود یاسینی، همایون خسروی، بهروز ماکویی و حسن واعظی از همکاران سابق محمدی‌ری‌شهری در وزارت اطلاعات یا دیگر نهادها هستند. به این فهرست باید سعیدی‌کیا، وزیر پیشین راه، مسکن و شهرسازی و رئیس سابق بنیاد مسکن و نیز غلامحسین نوذری، وزیر نفت در دولت احمدی‌نژاد را هم اضافه کرد که همگی از حامیان شرکت فواد ری بوده و هستند؛ هلدینگی که به نوشته امیر مقدم، مدیر سابق نهاد ریاست جمهوری در دولت حسن روحانی، از سال‌ها قبل مشغول “غارت و رانتخواری” هستند. او گوشه‌هایی از روابط آلوده به رانت و فساد اقتصادی اعضای شرکت فواد ری را در صفحه توئیتر خود شرح داده است.

محمود احمدی نژاد، رئیس جمهور اسبق نیز اوایل سال ۹۷ و در ماجرای دستگیری و زندانی شدن معاون خود حمید بقایی، در نامه‌ای به مسئولان قوه قضائیه به فساد سیستماتیک مقامات ارشد نظام اشاره کرده و مشخصا از محمدی ری‌شهری نام برده بود که بابت موسسات آموزش عالی و یا فرهنگی زیرنظر خود از “بیت المال و درآمد نفت، بودجه عمومی” دریافت می‌کنند؛ اشاره‌ای به بودجه‌های دولتی آستان عبدالعظیم حسنی و دانشگاه علوم قرآنی و حدیث که در اختیار محمدی ری‌شهری قرر دارند. براساس آمارهای رسمی، بودجه سال ۱۴۰۰ دانشگاه علوم و معارف قرآنی رقمی معادل ۴۴ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان است.

اقدامات فواد ری چه بوده؟

از این هلدینگ به عنوان حیاط خلوت اقتصادی آلوده به فساد رهبری جمهوری اسلامی ‌نام برده می‌شود که طی سه دهه نه‌تنها دستی در واردات خوراک دام و طیور، مواد اولیه صنایع فولاد و محصولات گوشتی و دامپروری داشته بلکه به واسطه شرکت‌های زیرمجموعه‌اش در صنایع کشتیرانی، نفت و گاز و بانکداری هم ورود کرده است. سایت زیتون تعداد این شرکت‌ها و موسسات اقتصادی را نزدیک به ۲۰۰ مورد اعلام کرده؛ شرکت‌هایی که به دلیل وابستگی به ستاد اجرایی فرمان امام در موضوع پرداخت مالیات به مرجعی پاسخگو نیستند.

بررسی‌های ویکی فساد به استناد سامانه اداره ثبت شرکت‌ها و موسسات غیرتجاری نشان می‌دهد که شرکت‌های نفت و گاز پارس، پرشیا، سرمایه‌گذاری بین‌المللی صنعت نفت، خدمات مهندسی ری سامان و ده‌ها مورد دیگر از جمله شرکت‌هایی هستند که توسط تعدادی از اعضای حلقه فواد ری ثبت شده و خلاصه گزارش فعالیت و تغییرات آنها در سایت روزنامه رسمی‌ قابل دسترسی است.

نشریه شهروند امروز در شهریور ماه ۹۰، فهرستی از دارایی‌های این هلدینگ منتشر کرد که براساس آن انحصار تولید ۱۸۵ هزار دستگاه سی.ان.جی برای ایران‌خودرو، مالکیت شرکت نفت و گاز پارس، واردات خودرو B.M.W، مالکیت ۸۰۰ هکتار باغ و نیز دو هزار مترمربع گلخانه، مالکیت ۲۲ شرکت تجاری و صنعتی، مالکیت بزرگترین شرکت تولید و صادرکننده گوشت ایران، اولین مزرعه پرورش شترمرغ در کشور، مالکیت بزرگترین کارخانه لبنی تهران با دو هزار راس گاو شیرده، مالکیت معدن و کارخانه مس در جیرفت و اجرای پروژه‌های ساختمانی در آفریقا جنوبی در انحصار فواد ری و یا به عبارت بهتر، زیرنظر ستاد اجرایی فرمان امام هستند.

چه اهرم‌هایی داشته و چطور فعالیت کرده؟

مجموعه اقدامات این امپراطوری اقتصادی قبل و بعد از خریداری شدن توسط ستاد اجرایی فرمان امام در سال ۹۱، پر از حاشیه بوده است. نمونه یکی از این چالش‌ها و حاشیه‌ها در اخذ امتیاز واردات خودرو B.M.W از آلمان است. سایت زیتون در ۲۲ فروردین ۱۴۰۰ نوشت که فواد ری در سال ۷۵ با “حساب‌سازی” توانست امتیاز واردات این خودرو را از “علی نوریان” بگیرد و تا کنون صاحب امتیاز آن در کشور باشد.

گزارش شده که واگذاری این امتیاز با رضایت نوریان نبوده و رسانه‌ها هم به دلایل نامشخصی امکان یا اجازه پیگیری این موضوع را نداشته‌اند. در این شرایط سایت مشرق، وابسته به سپاه پاسداران در روز ششم دی ماه ۹۱ در مصاحبه با محمد شریعتمداری، وزیر وقت بازرگانی و عضو حلقه فواد ری، روایت او را درباره ماجرای واردات B.M.W توسط آستان عبدالعظیم منتشر کرد. شریعتمداری گفت: “آقای نوریان به عنوان نماینده واردات بی. ام. دبلیو در  ایران به آستان آمد و یک قرآنی آورد و گفت که پدر من در نگارش این قرآن سهم داشته است و گفت که با این کار می‌خواهم منافع این کار خرج این مجموعه شود.”

شریعتمداری با اذعان به اینکه بخشی از سود واردات این خودرو به آستان عبدالعظیم “هدیه” شد، اضافه کرد که با “اصرار” نوریان مشارکت ۵۰ درصدی با آستان شروع شد ولی به دلیل نابسامانی بازار و واردات این نوع خودرو با عوارض گمرکی کم توسط برخی افراد، ضرر و زیان‌هایی به کسب‌و‌کار نوریان وارد شد. به ادعای شریعمتداری، ادامه این مشارکت سودی برای مجموعه زیرنظر محمدی ری شهری و شرکت فواد ری نداشته جز آنکه نام آستان را به عنوان واردکننده خودرو سر زبان‌ها بیندازد.

فواد ری در زمان وزارت بازرگانی شریعتمداری، مجوز واردات خودروهای لوکس را دریافت کرد؛ زمانی که قیمت هر بشکه نفت برای مدتی به ۱۲۰ دلار رسید و همزمان با افزایش درآمدهای نفتی دولت، واردات خودروهای گرانقیمت به اوج رسید. در نهایت “پرشیا خودرو” توسط هلدینگ فواد ری جایگزینی برای واردات  B.M.Wشد.

ورود به عرصه بانکداری و تصاحب بخشی از سهام بانک پارسیان در سال ۸۵ نزدیک باعث شد ۳۰ درصد سهام این بانک به امپراطوری اقتصادی هلدینگ فواد ری و در نهایت به ستاد اجرایی فرمان امام اضافه شود. برخی گزارش‌ها به “تحت فشار” بودن صاحبان اصلی بانک پارسیان اشاره دارند با این وجود مسئلان بانک اعلام “ورشکستگی” کرده و بخش عمده ای از سهام آن توسط تشکیلات  فواد ری خریداری می شود.

بخش دیگری از اقدامات آلوده به فساد هلدینگ فواد ری را امیر مقدم، مدیر سابق روابط عمومی ‌و رابط پارلمانی معاونت اجرایی ریاست جمهوری دولت یازدهم روحانی در مجموعه توئیت‌های خود شرح داده است. او به روابط حامیان‌ فواد ری اشاره کرده و نوشت که محمد شریعتمداری در هشت سال دولت احمدی‌نژاد، در ده‌ها شرکت مرتبط با بنیاد جانبازان و‌ ستاد اجرایی فرمان امام و آستان عبدالعظیم در شهر ری، “مشغول غارت و رانتخواری” بوده است. به گفته مقدم تاسیس و عملکرد شرکت‌های “متنوع نفتی و غیرشفاف و مافیایی” از جمله شرکت نفت پارس در راستای مفاسد اقتصادی زیرمجموعه این هلدینگ و روابط مالی اعضای آن بوده است.

مقدم همچنین به “شراکت اقتصادی” محمد شریعتمداری با شرکت تجهیزات خودروهای گازسوز به ریاست علیرضا فیض‌بخش، رییس وقت ستاد سوخت در دولت روحانی اشاره کرده است. بنابر گزارش‌ها، سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت، خرید و راه‌اندازی ۱۸۵ هزار دستگاه CNG را “بدون برگزاری مناقصه” به شرکت‌های نفت و گاز پرشیا متعلق به فواد ری واگذار کرد.

به گفته این مدیر سابق نهاد ریاست جمهوری، افرادی مانند شریعتمداری، یاسینی و سلطانی‌شیرازی علاوه بر خدماتی که به هلدینگ فواد ری کرده‌اند، سرمایه‌گذاری‌هایی مشترکی هم در میان خود دارند، نمونه اش در شرکت اقتصادی و مشاوره “توسعه نگر” و موسسات دیگر مانند شرکت خدمات مسافرتی “پرواز صعود” است.

فواد ری به ستاد اجرایی فروخته شد

هفته‌نامه تماشاگران، سال ۹۳ خبر داد که هولدینگ فواد ری در سال ۹۱ با ادعای ضرر و زیانی به مبلغ ۱۲۰۰ میلیارد تومان توسط ستاد اجرایی فرمان امام خریداری شد؛ موضوعی که به نوشته سایت زیتون به فواد ری کمک کرد تا “ساده‌تر به منافع اقتصادی مورد نظر” دست پیدا کند. براساس بررسی‌های ویکی فساد، شرکت‌های توسعه اقتصاد فردا، پارس ام. سی. اس، نفت پارس، ایده‌ال صنعت، سرمایه‌گذاری صنعت نفت، نفت و‌گاز پرشیا، فواد ری، امید ری، کشت و صنعت بین‌المللی ری و ده‌ها شرکت دیگر تنها گوشه‌هایی از اقدامات هلدینگ فواد ری است که طی سال‌ها توسط حلقه دوستان آیت‌الله ری‌شهری انجام شده و سفره بزرگتری را در دامان ستاد اجرایی پهن کرده است.