برادران لاریجانی؛ مفسد اقتصادی یا مشکل‌گشای فاسدان؟

جلال بهرنگی، روزنامه نگار

تشکیل پرونده‌های فساد مسئولان دولت احمدی‌نژاد بهانه‌ای شد تا نام برادران لاریجانی به اتهام زمین‌خواری، دریافت رشوه و داشتن ۶۳ حساب بانکی شخصی با میلیاردها تومان موجودی، جنجالی شود. نقش این مسئولان نظام در مفاسد اقتصادی چیست؟   

محمدجواد لاریجانی؛ برادر متهم زمین‌خوار

برادر بزرگ لاریجانی‌ها تیرماه ۹۱ و بعد از صحبت های دوپهلوی ‌محمود احمدی‌نژاد، رئیس جمهور وقت، به زمین‌خواری متهم شد. او بدون نام بردن از کسی گفته “آقایی در اطراف تهران ۳۰۰ هکتار از بهترین زمین‌های دولت را طی سال‌ها تصرف کرده است”.

بعد از این سخنان، وبسایت‌های حامی دولت به طور آشکار از محمدجواد لاریجانی، نظریه‌پرداز جریان اصولگرایی در دهه ۷۰ نام بردند و او را به “زمین‌خواری، سوء‌استفاده از بیت‌المال و غصب هزاران هکتار” از زمین‌های کشاورزی در شهرستان ورامین استان تهران متهم کردند.

این اتهامات اولین بار در کانال تلگرامی “آمدنیور” منتشر و به نقل از منابع آگاه گزارش شد که “برادران لاریجانی” یعنی محمدجواد و صادق لاریجانی به شکل “گسترده” مشغول زمین‌خواری هستند.

افشای اسناد و نامه‌های محرمانه

همزمان با طرح این اتهام، علی لاریجانی، رئیس مجلس گفت که “هر کس سند دارد منتشر کند”. سایت “بامداد خبر” هم ۲۸ خرداد ۹۱، تصاویر نامه‌نگاری‌های محمدجواد و صادق لاریجانی به وزیر کشاورزی، دفتر رهبری و دیگر نهادهای دولتی را منتشر کرد که نشان می‌داد آنها خواستار رفع موانع تصرف از زمین‌های کشاورزی شده‌اند.

*تصاحب زمین‌های کشاورزی توسط تعاونی مسکن کارکنان دادگستری

در یکی از این نامه‌ها با مهر وزارت کشاورزی درباره “تصرفات اراضی ملی و تخریب منابع طبیعی” توسط محمدجواد خطاب به احمدی‌نژاد نوشته شده بود: “نامبرده در چند نوبت و بدون اخذ مجوز قانونی به تصرفات عدوانی در بیش از ۳۴۲ هکتار از اراضی ملی ورامین، نگهداری دام‌های غیرمجاز (۹۰۰ راس گوسفند و ۲۰۰ نفر شتر) و …” اقدام کرده است.

در این میان دو موضوع مشخص نشد:

  1. چه کسی یا ارگانی این نامه‌ها و اسناد را افشا کرده است؟
  2. ارزش ریالی این اراضی چقدر بوده و در صورت “تصرف و سندسازی”، چه مبالغی به عنوان رشوه و یا موارد دیگر هزینه شده است؟

در مورد اول، سایت “الف” نزدیک به احمد توکلی، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام نوشت که منبع درز این اطلاعات “نهادی است که به تمام اسناد ادعایی – بعضا محرمانه – دسترسی دارد”.

در مورد دوم تا کنون جزییاتی منتشر نشده است.

تردید در مساحت اراضی

در ماه های آخر دولت احمدی‌نژاد، ایرنا فروردین ۹۲ بدون اشاره به مساحت اراضی مورد ادعا، به نقل از چند کشاورز گزارش داد که “حفر ۷۲ حلقه چاه در باغ های پسته” متعلق به شخصی با نام “ل”، اراضی آنها را خشک کرده است. موقعیت این باغ‌ها در منطقه “سالاریه و سیاه کوه” گزارش شد؛ منطقه‌ای که لاریجانی گفته بود “یک مزرعه تماشایی” در آن دارد. بعدها یک منبع آگاه “نزدیک به خانواده لاریجانی‌ها” در گفتگو با خبرگزاری مهر ادعا کرد مالکیت این اراضی کشاورزی متعلق به محمدجواد لاریجانی و “مساحت آنها ۲۰ هکتار است و “فقط یک چاه” دارد. تا کنون سند مالکیت این زمین‌ها منتشر نشده است.

پرونده در برابر پرونده

طرح این اتهام واکنشی به افشای فسادهای میلیاردی و تشکیل پرونده علیه برخی مقامات و نزدیکان حلقه احمدی‌نژاد در زمان ریاست صادق آملی‌لاریجانی بر قوه قضائیه بود. از جمله این پرونده‌ها می‌توان به پرونده محمدرضا رحیمی، معاون اول دولت در بیمه ایران و نیز پرونده حمیدرضا بقایی در سازمان میراث فرهنگی و گردشگری اشاره کرد. خبرگزاری مهر در حمایت از برادران لاریجانی، اتهام زمین‌خواری را برنامه “منتقدان و مخالفان” آنها ارزیابی کرد.

*میراث فرهنگی و گردشگری؛ قلک فساد احمدی نژاد و دوستان

مدتی بعد از تشکیل پرونده‌، محمدجواد لاریجانی، متهم اصلی زمین‌خواری در جمع خبرنگاران سکوت خود را شکست و این اتهام را رد کرد. این نخستین بار نبود که سخنان و یا اقدامات محمدجواد حاشیه‌ساز می‌شد. سال ۷۶ روزنامه “سلام” بخش‌هایی از “مذاکرات محرمانه” این نماینده مجلس پنجم و رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس با “نیکلاس براون”، یکی از مقامات مجلس انگلستان را منتشر کرد. این افشاگری در آستانه انتخابات ریاست جمهوری ۷۶ و دورخیز ناطق‌نوری برای پیروزی، “تبعات سنگینی” برای جریان اصولگرایی به همراه داشت.

در نهایت رسیدگی به این پرونده بعد از گذشت پنج سال و در حالی که کوچکترین جزییاتی از آن منتشر نشد، با صدور “حکم برائت” برای محمدجواد لاریجانی بسته شد.

فاضل‌ لاریجانی؛ برادر متوقع رشوه‌خواری

انتشار یک فیلم ضبط‌شده در دفتر سعید مرتضوی، مدیرعامل وقت سازمان تامین اجتماعی نام فاضل لاریجانی را روانه سرخط خبرها کرد. در کشاکش افشاگری‌های متقابل فسادهای مالی مقامات حکومت و دولت طی سال‌های ۸۹ تا ۹۲، احمدی‌نژاد فیلمی کوتاه ولی جنجالی درباره مراودات فاضل لاریجانی با مرتضوی منتشر کرد.

*سعید مرتضوی، کلکسیون خلاف

توقعات ناقابل رشوه

در این فیلم که ۱۵ بهمن ۹۱ و در حاشیه جلسه استیضاح عبدالرضا شیخ‌الاسلامی، وزیر وقت کار و رفاه در مجلس پخش شد، صدای فاضل شنیده می شد که با “توقع دریافت رشوه” می‌گفت به واسطه برادرانش می‌تواند موانع حقوقی و مشکلات احتمالی قضایی بابک زنجانی را حل‌وفصل کند.

توقع و درخواست مشخص مالی فاضل این بود که زنجانی در قبال این خدمات و “برای شروع کار ماهیانه ۱۵ هزار دلار” پرداخت کند و همچنین امکاناتی از جمله “دفتر کار یا ویلایی در تهران یا شمال” در اختیار او بگذارد. او حتی راه‌حلی هم برای پاک کردن ردپای خودش پیشنهاد داد مبنی بر اینکه زنجانی “یک آپارتمان ۶۰۰ یا ۷۰۰ متری در شمال شهر تهران” برای او بخرد ولی در سند رسمی، نام یکی از اقوام لاریجانی قید بشود.

*گزارش ویکی‌فساد از فسادهای نفتی بابک زنجانی

پرونده بلاتکلیف

فاضل بعدها در نامه‌ای ادعا کرد که دیدار وی با مرتضوی به اصرار خودش نبوده و این فیلم به صورت “گزینشی” منتشر شده به گفته او، مرتضوی از قبل یک “سناریو” طراحی کرده بود. غلامحسین محسنی‌اژه‌ای، سخنگوی وقت قوه قضائیه که این روزها (سال ۱۴۰۰) ریاست این قوه را برعهده گرفته، آن زمان از تشکیل پرونده خبر داد و گفت که فاضل لاریجانی برای تحقیقات احضار شده است.

نقطه‌ضعف لاریجانی‌ها

با گذشت یک دهه، مقامات قضایی تا کنون (تیر ۱۴۰۰)، نتیجه این پرونده را اعلام نکردند؛ شاید نشانه‌ای از تاثیر نفوذ لاریجانی‌ها در قوه قضائیه. این پرونده از دو جهت “ضربه سنگینی” برای لاریجانی‌ها بود و گمانه‌ها و تردیدهایی را مطرح کرد:

  1. آیا صادق لاریجانی، رئیس قوه قضائیه در مورد پرونده برادر خود هم به اندازه برخورد با دیگر مفسدان و منتقدان سیاسی جدیت دارد؟
  2. مطابق آنچه فاضل گفته، آیا علی و صادق لاریجانی به عنوان مقامات نظام در “رفع مشکلات قانونی و تخفیف مجازات قضایی” پرونده‌های تخلفات و مفاسد اقتصادی تاثیرگذارند؟

علی ‌لاریجانی؛ برادر سیاستمدار

او از دوره ریاست جمهوری هاشمی‌رفسنجانی در سال ۷۱، مشاغل دولتی متعددی را برعهده گرفت؛ وزیر فرهنگ و ارشاد بوده، رئیس صدا و سیما شده، دبیری شورای امنیت ملی و  نمایندگی ایران در مذاکرات هسته‌ای را تجربه کرده و دست آخر به مدت ۱۲ سال رئیس مجلس بود.

تخلف ۵۲۵ میلیارد تومانی در صداو‌سیما

اگرچه به نظر می‌رسد ردپایی از این برادر سیاستمدار در پرونده‌های فساد و اختلاس وجود ندارد یا هنوز افشا نشده، با این وجود ۱۷۲ نماینده مجلس ششم در سال ۸۲ در جریان تحقیق و تفحص از صداوسیمای تحت مدیریت علی لاریجانی، از شناسایی “۵۲۵ میلیارد تومانی تخلفات مالی” خبر دادند. در گزارش این نمایندگان به هیئت رئیسه مجلس وقت گفته شد که این “رقم بزرگ مربوط به تنها پنج حساب بانکی از مجموعه ۲۰۰ حساب بانکی صداوسیما” بوده است.

لاریجانی همان زمان این تحقیق و تفحص را “کشکی” خوانده بود و همین باعث شد تا نمایندگان بگویند: “از دیدگاه این آقایان حتی مبارزه با مفاسد اقتصادی هم تعریف و معیاری دوگانه دارد و صرفاً یک تاکتیک سیاسی است”. این تحقیق و تفحص با پایان یافتن مجلس ششم به جایی نرسید و در مجلس هفتم هم مختومه شد.

در سال‌های اخیر حاشیه‌ها درباره علی لاریجانی کم نبودند. یکی از این آنها، تحصیل یکی از فرزندانش در خارج از کشور است. افشاگری علیه فاضل، برادرش هم به نوشته رسانه‌ها هنوز در ذهن مردم به جا مانده است.

صادق لاریجانی، برادر قاضی‌القضات

او که به فیلسوف متکلم مشهور است سال ۸۸ در حالی حکم ششمین رئیس قوه قضائیه را از علی خامنه‌ای دریافت کرد که گفت “خرابه‌ای را تحویل گرفته است”. از همان ابتدا پرونده‌های فساد مالی و اختلاس مسئولان دولت احمدی‌نژاد در محاکم قضایی زیر نظر او تشکیل شدند.

*گزارش ویکی‌فساد از اختلاس در بیمه ایران

۱۰ سال ریاست او بر قوه قضائیه بدون حاشیه نبوده؛ از اتهام “برخورد خاص” با پرونده‌ها از جمله پرونده برادرش، فاضل تا برخورد با منتقدان حکومت. به این فهرست باید “حساب‌های بانکی شخصی رئیس قوه قضائیه” و دستگیری و محاکمه اکبر طبری، معاون اجرایی این قوه به اتهام فساد مالی را اضافه کرد.

۶۳ حساب بانکی

اوایل آذر ۹۵ صادق آملی‌لاریجانی به داشتن “۶۳ حساب بانکی و دریافت ۱۰ هزار میلیارد ریال سود وثیقه‌ها و خسارات پرداختی به قوه قضائیه” متهم شد. گزارش شده که “سود بانکی این میزان سپرده ماهیانه ۲۰۰ میلیارد ریال” بوده که به حساب بانکی شخصی او واریز می‌شده است.

افشاکننده این ماجرا محمود صادقی، نماینده مجلس بود. او ضمن اشاره به وجود فساد در ساختار قوه قضائیه، خواستار “بررسی و شفاف‌سازی” این حساب‌ها شد.

همان زمان رئیس قوه قضائیه و علی طیب‌نیا، وزیر اقتصاد دولت یازدهم موضوع را تکذیب کردند. پیگیری رسانه‌ها مشخص کرد که این رویه از نیمه دهه ۷۰ و برای همه روسای قوه قضائیه انجام می‌شده است؛ موضوعی که آملی‌لاریجانی درباره‌اش چنین توضیح داد: “از سال ۷۴ و با اجازه رهبری، اموال مربوط به قوه قضاییه به حسابی به نام قوه قضاییه واریز می‌شود”.

او در حالی منکر وجود حساب شخصی شد که ابوالفضل ابوترابی، نماینده سابق مجلس به رسانه‌ها گفت:”برخی حساب‌های بانکی در قوه قضائیه بنابر مصالحی به نام رئیس قوه است. در واقع چون بانک‌ها نمی‌توانستند به حساب‌های متعلق به قوه قضائیه سود بدهند، لذا پیشنهاد شد حساب‌ها به نام اشخاص حقیقی افتتاح شود تا این مشکل برطرف شود”. رسانه‌ها ۲۲ خرداد ۱۴۰۰ به نقل از ابراهیم رئیسی، رئیس قوه قضائیه گزارش دادند که “وجود حساب‌های شخصی در این قوه باعث فسادهای مالی گسترده” شده است. این فسادها و نیز حساب‌های شخصی بانکی پیگیری نشد.

ارتباط طبری و لاریجانی

در زمان دستگیری طبری حدود چهار ماه بود که صادق لاریجانی از ریاست قوه قضائیه کنار رفته بود ولی دفاع و حمایت لاریجانی از معاون سابق‌اش به این گمانه دامن زد که چه ارتباطی میان مفاسد طبری و لاریجانی وجود دارد.

*اکبر طبری، رشوه‌گیر بزرگ قضایی

اگرچه تیر ۹۸، دفتر صادق لاریجانی در مجمع تشخیص مصلحت اعلام کرد که “برخی از اتهامات مطرح در مورد معاون اجرایی حوزه ریاست قبلاً در دادسرا بررسی و کذب بودن آن محرز شده بود” ولی به نظر این توضیح کافی نبود و لاریجانی در واکنشی دیگر، ارتباط دادن خودش با طبری را “فضاسازی” دانست و گفت: “آیا همین کار را برای آقای شریفی قائم مقام شهردار اسبق تهران و آقای سیف معاون اقتصادی اطلاعات سپاه و … کرده‌اند و فساد آنها را به آقای قالیباف و آقای طائب و دیگران سرایت داده‌اند؟” او اواخر مرداد ۹۸ هم با انتشار یک نامه سرگشاده اعلام کرد:”بنده سینه‌ام خزانه اسرار اتهامات مجموعه‌ای از معاونان، قائم‌مقامان و آقازاده‌های مسئولان و شخصیت هاست”.

برخی رسانه‌ها همان زمان این سخنان را “هشدار” ارزیابی کردند.

باقر لاریجانی، برادر پزشک

به نظر می‌رسد این برادر لاریجانی‌ها به دور از حاشیه‌ها، مشغول فعالیت‌های آموزشی و تحقیقاتی در دانشگاه‌های علوم پزشکی است.

###