بانک ملت چطور غارت شد؟ (دوره احمدی نژاد)

جلال بهرنگی، روزنامه‌نگار

پرونده فساد مالی بانک ملت طی هشت سال ریاست جمهوری احمدی‌نژاد در سال ۹۸ بررسی و مشخص شد، علی دیواندری مدیرعامل این بانک و شبکه‌ای سازمان‌یافته، دستکم ۱۰۵ میلیون دلار اختلاس کرده‌اند.

میراث دولت مدعی “پاک‌دستی”

اواخر شهریور ۹۸ پرونده مفاسد دو بانک ملت و پارسیان تحت یک عنوان بررسی شد: “اخلال در نظام اقتصادی کشور”. تاکید این پرونده بر تخلفات و مفاسد مالی بانک ملت طی سال‌های ۸۴ تا ۹۲ قرار گرفت؛ یعنی دوره هشت سال ریاست جمهوری احمدی‌نژاد و مدیریت علی دیواندری در بانک ملت. او مدتی هم مدیرعامل بانک پارسیان شد و به استناد کیفرخواست پرونده، مفاسد تقریبا مشابهی در هر دو بانک رخ داد؛ مفاسدی که به گفته مقامات قضایی توسط یک “شبکه گسترده” انجام شدند.

در این پرونده دیواندری و هشت نفر دیگر به عنوان “اخلالگران در نظام اقتصادی” متهم شناخته شدند. براساس کیفرخواست که بخش‌هایی از آن در تاریخ ۲۶ شهریور ۹۸ در رسانه‌ها منتشر شد، این اتهامات چنین است:

  1. تشکیل شبکه فساد و اختلاس
  2. تحصیل مال نامشروع
  3. فساد در واگذاری امتیاز فروش نفت
  4. خیانت در امانت وجوه بانکی
  5. فساد در خرید و فروش دو فروند کشتی
  6. قاچاق “حرفه‌ای” ارز به خارج از کشور

*محمود احمدی‌نژاد، رئیس دولت فساد

متهمان کیستند؟

علی دیواندری(مدیرعامل سابق بانک ملت و پارسیان و متهم ردیف اول)، بهروز مختاری، مهدی فلاحتیان، حسین (علی) ابوالحسنی، اسماعیل احدی، وحید نمازی، مجید سعادتی(کارمند ارشد بانک ملت و متهم ردیف دوم)، رحمت‌الله باختری و سمانه حضرتی‌آشتیانی(بانک پارسیان). از این میان، سه متهم آخر در زمان دادگاه متواری بودند.

اتهامات چیست؟

براساس کیفرخواست، اگرچه همه متهمان در قالب یک شبکه مشغول فساد بوده‌اند ولی اتهام دو نفر سنگین‌تر از دیگران است: علی دیواندری و مجید سعادتی؛ مدیرعامل و کارمند بانک ملت.

دیواندری، مدیرعامل بانک ملت

خبرگزاری میزان، وابسته به قوه قضائیه در تاریخ ۲۶ شهریور اتهامات دیواندری، متهم ردیف اول این پرونده را چنین گزارش کرد:

  1. تشکیل و سرکردگی شبکه کلاهبرداری
  2. عدم واریز کامل مبالغ ارزی ناشی از صادرات
  3. دریافت ۵۰ هزار یورو از طریق شرکت داریس کیش
  4. مشارکت در قاچاق حرفه‌ای ارز از طریق سفرهای محرمانه
  5. مشاوره به شرکت خارجی و دریافت ماهیانه ۵۲ هزار درهم
  6. خیانت در امانت در بانک‌های ملت و پارسیان به مبلغ ١۶ هزار دلار

رسیدگی به فهرست بلندبالای اتهامات دیواندری، مدیرعامل بانک ملت تقریبا نیمی از جلسات دادگاه را به خود اختصاص داد، چراکه همزمان با برگزاری دادگاه، اطلاعات جدیدی درباره روابط این متهم با دیگر پرونده‌ها و متهمان متواری به پرونده اضافه می شد. نمونه اش فعالیت شرکت داریس کیش است که توسط دیواندری و چند متهم دیگر به عنوان “یکی از شرکت‌های پوششی” و با هدف دور زدن تحریم‌های آمریکا تاسیس شد.

خبرگزاری ایسنا ۲۶ شهریور ۹۸ در گزارشی به استناد کیفرخواست قرائت شده در دادگاه، نوشت که این شرکت بدون هزینه‌کرد توسط گردانندگان آن و “با استفاده از امکانات بانک ملت” مشغول فروش و “صادرات” کالاهای تولید داخلی ‌شد تا بتواند در شرایط تحریم ایران بتواند ارز وارد خزانه کشور کند؛ اتفاقی که به گفته رسول قهرمانی، نماینده دادستانی نیفتاد.

در جریان ۲۶ جلسه دادگاه مشخص شد ارزهای به دست آمده از این راه که رقم دقیق آن گزارش نشده، نه‌تنها واریز نشده بلکه این اقدام مسئولان بانک ملت “خلاف قوانین بانکی” بوده و به “گسترش شبکه فساد” در این بانک و بانک پارسیان کمک کرده است.

بررسسی‌های ویکی فساد نشان می دهد این متهم طی ۲۰ سال اخیر در دستکم ۱۲ شرکت زیرمجموعه بانک ملت از جمله بیمه ملت و قبل همچنین در موسساتی مانند “صندق مهر امام رضا” و شرکت‌های وابسته به “موقوفات آستان قدس رضوی” مسئولیت داشته است. در همین حال گزارش شده که دلیل استمرار دوره مدیریت او به مدت هشت سال در بانک ملت، روابط نزدیکش با حلقه احمدی‌نژاد بوده است.

* میراث فرهنگی و گردشگری؛ قلک فساد احمدی نژاد و دوستان

مجید سعادتی، کارمند بانک ملت معروف به مجید دلبندم

اتهامات سعادتی که از کارکنان بانک ملت و متهم فراری پرونده است شامل موارد زیر هستند:

  1. کسب مال نامشروع
  2. عدم پرداخت مابه‌التفاوت ارزی فروش فرآورده‌های نفتی به مبلغ ۳۰۰ هزار درهم و ۲۱ میلیون و ۵٨٢ هزار و ۴۹۴ دلار
  3. خرید دو فروند کشتی به مبلغ ٣۶ میلیون دلار با پول بانک ملت
  4. قاچاق حرفه‌ای ارز به ترکیه

در جریان بررسی اتهامات سعادتی، استخدام او در بانک ملت مورد پرسش و تردید قرار گرفت. در دومین جلسه دادگاه پرونده فساد مالی در بانک ملت مشخص شد مجید سعادتی یکی از متهمان این پرونده که دیپلم خود را در سن ۲۱ سالگی با معدل ۱۰.۲۵ و مدرک کارشناسی خود را پس از ۶ سال با معدل ۱۱.۴۳ گرفته تنها با این توجیه که «کونگ‌فو کار» است، با رانت وارد بانک و سپس عضو هیئت مدیره‌ی آن شده است!

به نوشته خبرگزاری میزان، روابط عمومی ‌بانک ملت در پاسخ به استعلام دادستانی مبنی بر “دلیل و نحوه” استخدام سعادتی اعلام کرد که قرار بوده او به عنوان “مربی ورزش کونگ‌فو” و در امور ورزشی بانک کار کند. تحقیقات دادستانی اما نشان داد که سعادتی بدون هرگونه سابقه بانکی در بخش‌های مختلف و از جمله امور ارزی مشغول به‌کار شده و حتی با جلب “موافقت” دیواندری به شعبه لندن نقل مکان کرد.

به گفته قهرمانی، نماینده دادستانی، یکی از نمونه‌های کسب مال نامشروع توسط متهم، حقوق “ماهیانه ۱۲ هزار یورو” بوده است. به گفته قهرمانی، این متهم “بعد از اخذ اقامت خود در انگلستان در سال ۹۴، منزلی به مبلغ شش میلیون و ۶۵۰ هزار پوند خرید و تمام اسناد بانکی را هم با خود ‌برد.”

دادستان وقت تهران در سال ۹۶ گفته بود که سعادتی در زمان حضور در کشور بخشی از مابه‌التفاوت ارزی فروش فرآورده‌های نفتی به مبلغ ۲۱ میلیون و ۵٨٢ هزار و ۴۹۴ دلار را به حساب فرزندان خود واریز کرده و حدود ۴۸۵ میلیون درهم (معادل ۵۰۰ میلیارد تومان) را در خارج از کشور نگه‌داری کرده است.

*بانک سرمایه؛ هفت پرونده و ۴۰۰ متهم

دیگر متهمان چه کردند؟

اتهام دیگر متهمان پرونده “کسب مال نامشروع” با مبالغ میلیون دلاری عنوان شد:

  1. بهروز مختاری، ۳۶ میلیون دلار از بانک پارسیان
  2. رحمت‌الله باختری(متهم متواری)، ۲۱ میلیون و ۵٨٢ هزار و ۴٩۴ دلار و عدم پرداخت ٣٢ میلیون و ١١٠ هزار دلار پول نفت
  3. مهدی فلاحتیان، ٣٨٩ میلیون و ١٨۵ هزار و ٧۴٠ درهم از بانک ملت و ٢٢٠ میلیون درهم از بانک پارسیان.

فروش نفت خام و کوره

بخش دیگری از کیفرخواست درباره “واگذاری نفت خام و نفت کوره” به متهم باختری و معرفی دو شرکت است. اگرچه امتیاز فروش نفت خام در قبال یک تعهدنامه به تاریخ ۱۰ آبان ۹۲ به باختری داده شد، ولی واگذاری نفت کوره “کاملا محرمانه” صورت گرفت. نماینده دادستان با اشاره به این موضوع، دلیل معرفی دو شرکت را نشانه “سوءنیت” و “فریبکاری” دیواندری و سعادتی دانست و گفت که آنها با این اقدام می‌خواستند “ردیابی قراردادها” ممکن نباشد.

مبالغ قرارداد این واگذاری‌ها اعلام نشده ولی به گفته دادستان، متخلفان در بانک ملت توانستند ارزهای دریافتی از محل فروش نفت خام و کوره را در “بازار آزاد” بفروشند و یا به خارج از کشور “قاچاق” کرده و در عوض “مبالغ اندکی ارز دولتی به صورت درهم و دلار” خریداری و به شرکت نفت پرداخت کنند.

خرید ۲ فروند کشتی

طبق اظهارات نماینده دادستان، اقدامات منجر به فساد در بانک‌های ملت و پارسیان، “تحت نظارت” دیواندری انجام می‌شده، نمونه اش خرید دو فروند کشتی به صورت “محرمانه و با هدایت دیواندری” است. به گفته برخی متهمان قرار بوده این کشتی‌ها نفت خام ایران را به خریداران تحویل دهند؛ اتفاقی که نیفتاد. بر اساس برآوردهای قوه قضائیه، قیمت دو کشتی حدود ۴۴ میلیون دلار بوده که ۵۰ درصد را بانک ملت پرداخت کرده ولی سندی در فهرست اموال بانک ثبت نشده است.

چند حاشیه

*روابط عمومی ‌بانک ملت مدعی است اختلاس انجام نشده بلکه “تخلفاتی از سوی یکی از کارگزاران بانک در خارج از کشور صورت پذیرفته و بخشی از آن تسهیلاتی مبتنی بر تضامین بانکی است”. مقامات قضایی این ادعا را رد کردند.

*بهمن ماه ۹۸ و در یکی از جلسات دادگاه، نام “احسان سخایی”، داماد محمود علوی، وزیر اطلاعات جمهوری اسلامی ‌مطرح شد. خبرگزاری میزان روز هشتم بهمن۹۸ ، او را “کارگزار یکی از بدهکاران به بانک ملت” معرفی کرد. مقامات قضایی تا کنون جزییات بیشتری در این مورد اعلام نکرده‌اند.

*براساس کیفرخواست، دیواندری در پرونده مفاسد بابک زنجانی هم یکی از متهمان است.

*نماینده دادستانی به روابط دیواندری با اکبر طبری، یکی از مسئولان ارشد قوه قضائیه و مفسد اقتصادی اشاره کرد. دو جلسه دادگاه مربوط به این موضوع، غیرعلنی تشکیل شد.

*اکبر طبری، رشوه گیر بزرگ قضایی

دست آخر چه شد؟

به استناد کیفرخواست پرونده، مجموعا در بانک ملت ۱۰۵ میلیون دلار و در بانک پارسیان ۶۰ میلیون دلار اختلاس شده است. حکم متهمان در پرونده مشترک این دو بانک، در روز ۱۸ خرداد ۹۹ صادر و علی دیواندری، بهروز مختاری، مهدی فلاحتیان، حسین ابوالحسنی و اسماعیل احدی به زندان معرفی شدند. محکومان فراری نیز همچنان تحت پیگیرد قرار دارند.

پرونده‌های فساد مالی و اختلاس در بانک‌های ایران در حالی طی سال‌های اخیر بیشتر شده که خبرگزاری فارس در گزارش مرداد ۹۹ خود با استناد به آمارهای بانک مرکزی و مرکز پژوهش‌های مجلس نتیجه‌گیری کرد “۸۰ درصد سیستم بانکی کشور شفاف نیست”؛ نشانه ای از بازبودن راه های اختلاس و فساد مالی.